Inleiding
In 2024 is het aandeel huishoudens met energiearmoede in Nederland opgelopen tot 6,1 procent, wat overeenkomt met ongeveer 510.000 huishoudens. Dit is een duidelijke toename vergeleken met 2022 en 2023, waarin het percentage respectievelijk op 4,0 procent en 4,0 procent lag. De oorzaak van deze stijging ligt grotendeels bij het wegvallen van de energietoeslagen en het opheffen van het energieprijsplafond, die in 2022 en 2023 huishoudens met lage inkomens een tijdelijke opluchting boden. Bovendien zijn de energiekosten in 2024 opnieuw gestegen, zowel voor alle huishoudens als voor energiearme huishoudens.
Naast de stijging van energiearmoede is het Tijdelijk Noodfonds Energie in 2025 opnieuw beschikbaar geweest, waardoor huishoudens met beperkte middelen opnieuw in aanmerking komen voor steun. Het fonds is echter snel uitgeput, en op 29 april 2025 is bekendgemaakt dat het budget volledig benut was. Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor zowel woningeigenaren als huurders, en ook voor de woningbouwsector, die zich moet aanpassen aan de groeiende druk die energiekosten op huishoudens uitoefenen.
In dit artikel worden de belangrijkste ontwikkelingen rondom energiearmoede, energietoeslagen en het Noodfonds Energie in 2024 en 2025 besproken. We leggen uit hoe het aantal energiearme huishoudens is veranderd, welke maatregelen in 2022 en 2023 geholpen hebben en hoe het Noodfonds in 2025 werkte en wie er in aanmerking kwam. Ook wordt ingegaan op mogelijke oplossingen om energiekosten te verlagen, zowel voor particulieren als voor woningbouwmaatschappijen.
Energiearmoede in 2024: Toename en oorzaken
Definitie en cijfers
Energiearmoede wordt gedefinieerd als een situatie waarin een huishouden zijn energiekosten niet kan betalen, of dit doen op kosten van andere essentiële levensbehoeften. In 2024 is het aandeel huishoudens met energiearmoede in Nederland opgelopen tot 6,1 procent. Dit is een toename ten opzichte van 2022 en 2023, waarin het percentage energiearme huishoudens op respectievelijk 4,0 procent lag. Deze stijging wordt grotendeels toegeschreven aan het wegvallen van de energietoeslagen in 2024, die in 2022 en 2023 huishoudens met lage inkomens een jaarlijks bedrag van ongeveer 1.300 euro teruggaven. Daarnaast is het energieprijsplafond – een maatregel die in 2023 de energiekosten voor alle huishoudens begrenste – ook verdwenen.
Energiekosten zijn gestegen
De gemiddelde maandelijkse energiekosten zijn in 2024 opnieuw gestegen tot 171 euro per huishouden, terwijl de energiekosten voor energiearme huishoudens gemiddeld op 184 euro liggen. In 2022 en 2023 waren deze kosten lager geweest, onder meer door de steunmaatregelen. De stijging in energiekosten heeft geleid tot een toename van de energiequote, het deel van het inkomen dat uitgegeven wordt aan energiekosten. In 2024 is de energiequote voor energiearme huishoudens opgelopen tot bijna 12 procent, het hoogste niveau sinds 2019.
Energiearmoede lager dan in 2019
Hoewel de energiearmoede in 2024 is toegenomen, is het percentage energiearme huishoudens toch lager dan in 2019, toen energiearmoede op 8,6 procent lag. Deze afname wordt toegeschreven aan verbeteringen in de kwaliteit van woningen, zuiniger energiegebruik na de energiecrisis en stijgende inkomens in de afgelopen jaren. Deze ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat er minder huishoudens met een laag inkomen zijn.
De rol van steunmaatregelen in 2022 en 2023
Energieprijsplafond
In 2023 werd een energieprijsplafond ingevoerd, dat de eerste 1.200 kuub aardgas en 2.900 kWh elektriciteit voor alle huishoudens aan een maximumprijs verbond. Deze maatregel zorgde ervoor dat energiekosten voor huishoudens met lage inkomens tijdelijk gedaalden. Ondanks het wegvallen van het plafond in 2024 zijn de energiekosten opnieuw gestegen.
Energietoeslag
In 2022 en 2023 konden huishoudens met een laag inkomen een energietoeslag aanvragen. De toeslag bedroeg voor de meeste huishoudens ongeveer 1.300 euro per jaar. Deze steunmaatregel had een positief effect op de energiekosten van huishoudens met lage inkomens, maar werd in 2024 opgeheven. Het wegvallen van deze toeslag is een belangrijke oorzaak van de stijging van energiearmoede in 2024.
Het Tijdelijk Noodfonds Energie in 2025
Beschikbaarheid en doel
Het Tijdelijk Noodfonds Energie keerde in 2025 opnieuw terug, met als doel om huishoudens met beperkte middelen financiële hulp te bieden. Het fonds werd op 22 april 2025 opnieuw geopend, na een periode waarin het werd afgeschaft in december 2024 vanwege geldgebrek. De exacte voorwaarden voor toegang tot het fonds zijn in 2025 echter nog niet volledig bekendgemaakt.
Aanvraagvoorwaarden
In 2025 zijn huishoudens met een bruto-inkomen tot 200 procent van het sociaal minimum in aanmerking gekomen voor het Noodfonds. Aanvragers moesten bovendien een zelfstandig energiecontract hebben en een bepaald percentage van hun inkomsten kwijt zijn aan energiekosten. In 2024 was dit percentage 8 procent voor inkomens tot 130 procent van het sociaal minimum en 10 procent voor inkomens tussen 130 en 200 procent van het sociaal minimum. De vergoeding gold voor het deel van de energiekosten dat boven deze drempel lag en voor een periode van maximaal zes maanden.
Aanvraagproces en afsluiting
De aanvraag voor het Noodfonds Energie kon worden ingediend via www.noodfondsenergie.nl, zowel via een computer als via de mobiele app. Huishoudens met een blokaansluiting – een situatie waarbij meerdere woningen of wooneenheden op één centrale energieaansluiting zijn aangesloten – konden in 2025 ook in aanmerking komen voor het fonds. Dit betreft vaak appartementencomplexen, verzorgingshuizen en studentenwoningen.
De uitvoering van het fonds was echter zeer beperkt. Het gehele budget van ruim 56 miljoen euro was op 29 april 2025 volledig uitgegeven, waardoor het fonds niet langer beschikbaar was. Deze snelle uitputting betekent dat het fonds in 2025 slechts voor een beperkt aantal huishoudens beschikbaar was.
Wie zijn energiearme huishoudens?
Energiearme huishoudens zijn vaak alleenstaand en leven veelal van een pensioen of uitkering. Door het lage inkomen wonen deze huishoudens relatief vaak in een corporatiewoning. Ook is het aantal huishoudens met een laag inkomen en een woning van lage energiekwaliteit dat energie onderconsumeert toegenomen. In 2024 was dit 1,4 procent van alle huishoudens, wat overeenkomt met ongeveer 119.000 huishoudens. In de groep huishoudens met een laag inkomen en slechte energiekwaliteit is dit percentage zelfs verdubbeld tot 49 procent.
Gevolgen voor woningbouw en renovatie
Verborgen energiearmoede
Sinds de energiecrisis is er sprake van wat bekend staat als "verborgen energiearmoede". Huishoudens verminderen hun energiegebruik om hun energierekening betaalbaar te houden. Dit heeft gevolgen voor de woningbouwsector, die zich moet aanpassen aan de groeiende druk die energiekosten op huishoudens uitoefenen.
Noodzaak voor energiezuinige renovatie
De stijging van energiearmoede benadrukt de noodzaak voor energiezuinige renovatieprojecten. Woningbouwmaatschappijen en particuliere woningeigenaren kunnen hierbij profiteren van subsidies en maatregelen die gericht zijn op energiebesparing en verbetering van de energieprestatie van woningen. De toename van huishoudens die energie onderconsumeert wijst erop dat er een groeiend aantal huishoudens is dat inwoningen met lage energiekwaliteit woont. Deze huishoudens zijn vaak afhankelijk van steunmaatregelen en kunnen dus profiteren van renovatieprojecten die gericht zijn op energiebesparing.
Mogelijke oplossingen voor energiekostenverlaging
Algemene aanbevelingen
Er zijn verschillende manieren waarop huishoudens hun energiekosten kunnen verlagen. Een aantal van deze oplossingen zijn:
- Het gebruik van goedkope oplossingen zoals tochtstrips, radiatorfolie of een brievenbusborstel.
- Was op een lagere temperatuur (30 tot 40 graden).
- Het hangen van was in plaats van het gebruik van een droger.
- Apparaten volledig uitzetten (niet op stand-by).
- Het gebruik van LED-lampen in plaats van gloeilampen of halogeenlampen.
Overstappen naar een goedkopere leverancier
Een van de gemakkelijkste manieren om minder te betalen voor stroom en gas is overstappen naar de goedkoopste energieleverancier. Hierbij is het belangrijk om goed te informeren over de voorwaarden en de prijzen van verschillende leveranciers.
Gevolgen voor de woningbouwsector
De stijging van energiearmoede heeft gevolgen voor de woningbouwsector. Woningbouwmaatschappijen moeten zich aanpassen aan de groeiende druk die energiekosten op huishoudens uitoefenen. Dit betekent dat er een groeiend aantal huishoudens is dat inwoningen met lage energiekwaliteit woont. Deze huishoudens zijn vaak afhankelijk van steunmaatregelen en kunnen dus profiteren van renovatieprojecten die gericht zijn op energiebesparing.
De woningbouwsector kan hierbij profiteren van subsidies en maatregelen die gericht zijn op energiebesparing en verbetering van de energieprestatie van woningen. Het is bovendien belangrijk om te zorgen voor een betere communicatie met huishoudens en om hen te informeren over de beschikbare maatregelen en subsidies.
Conclusie
In 2024 is het aandeel huishoudens met energiearmoede in Nederland opgelopen tot 6,1 procent. Deze stijging wordt grotendeels toegeschreven aan het wegvallen van de energietoeslagen en het opheffen van het energieprijsplafond. Ook zijn de energiekosten in 2024 opnieuw gestegen, zowel voor alle huishoudens als voor energiearme huishoudens.
In 2025 is het Tijdelijk Noodfonds Energie opnieuw beschikbaar geweest, waardoor huishoudens met beperkte middelen opnieuw in aanmerking kwamen voor steun. Het fonds is echter snel uitgeput, en op 29 april 2025 is bekendgemaakt dat het budget volledig benut was. Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor zowel woningeigenaren als huurders, en ook voor de woningbouwsector, die zich moet aanpassen aan de groeiende druk die energiekosten op huishoudens uitoefenen.
Energiearme huishoudens zijn vaak alleenstaand en leven veelal van een pensioen of uitkering. Het aantal huishoudens met een laag inkomen en een woning van lage energiekwaliteit dat energie onderconsumeert is toegenomen. Dit wijst op een groeiend aantal huishoudens dat inwoningen met lage energiekwaliteit woont. Deze huishoudens zijn vaak afhankelijk van steunmaatregelen en kunnen dus profiteren van renovatieprojecten die gericht zijn op energiebesparing.
Er zijn verschillende manieren waarop huishoudens hun energiekosten kunnen verlagen. Een aantal van deze oplossingen zijn het gebruik van goedkope oplossingen zoals tochtstrips en radiatorfolie, het wasen op een lagere temperatuur, het hangen van was in plaats van het gebruik van een droger, het volledig uitzetten van apparaten en het gebruik van LED-lampen. Ook is het overstappen naar een goedkopere energieleverancier een van de gemakkelijkste manieren om minder te betalen voor stroom en gas.
De woningbouwsector moet zich aanpassen aan de groeiende druk die energiekosten op huishoudens uitoefenen. Dit betekent dat er een groeiend aantal huishoudens is dat inwoningen met lage energiekwaliteit woont. Deze huishoudens zijn vaak afhankelijk van steunmaatregelen en kunnen dus profiteren van renovatieprojecten die gericht zijn op energiebesparing.