Energietoeslag: voorwaarden, bedragen en toepassing in 2023 en 2025

Inleiding

De energietoeslag is een ondersteuning die in 2023 en 2025 door de Nederlandse overheid en gemeenten werd uitgekeerd aan huishoudens met een laag inkomen, om hen te helpen met de hoge energiekosten. Deze toeslag is bedoeld om de financiële druk van energiekosten te verlichten. De voorwaarden, bedragen en uitkeringsmodaliteiten variëren afhankelijk van het jaar, het inkomen, en de situatie van het huishouden.

In dit artikel bespreken we de voorwaarden voor de energietoeslag, het bedrag dat uitgekeerd kon worden, en hoe de uitkering in de praktijk werkte. We richten ons vooral op de toepassing in 2023 en 2025, gebaseerd op de beschikbare informatie. Het doel is om een duidelijke overzicht te geven van de energietoeslag, met speciale aandacht voor wie in aanmerking komt en hoe de uitkering in werking treedt.

Voorwaarden voor de energietoeslag in 2023

Inkomen en drempelwaarden

In 2023 was de energietoeslag bedoeld voor huishoudens met een inkomen lager dan 120% van de bijstandsnorm. Voor individuen was dit een maandelijkse inkomensdrempel van €1.434,79. Voor koppels of getrouwde personen was dit €2.049,70. Deze drempels zijn gebaseerd op 120% van het sociaal minimum. Huishoudens die deze drempels niet overschreden, konden rekenen op een automatische uitkering van de toeslag, zolang ze aan andere voorwaarden voldeden.

Aanvullende criteria

Naast het inkomensniveau moest het huishouden ook aan andere voorwaarden voldoen. Deze omvatten bijvoorbeeld het feit dat het huishouden zich in aanmerking stelde op basis van een uitkering, een minimaregeling of het feit dat het in 2022 al energietoeslag had ontvangen. In dat geval werd de uitkering automatisch gedaan zonder dat de inwoner actief moest aangeven. De gemeente voerde automatische controles uit.

Uitsluitingscriteria

Er waren ook duidelijke uitsluitingscriteria. Zo konden bijvoorbeeld jongeren onder de 21 jaar geen energietoeslag ontvangen, omdat hun ouders nog onderhoudsplichtig waren. Ook dak- en thuislozen vielen buiten de toepassing van de toeslag, omdat zij geen vaste verblijfplaats en dus geen energierekening hadden. Uitwonende studenten die in oktober 2023 zowel een basis- als aanvullende beurs ontvangen, kregen slechts een eenmalige vergoeding van €400.

Bedragen en uitkeringen in 2023

Uitkering in drie scenario’s

De hoeveelheid energietoeslag die uitgekeerd kon worden, hing af van de situatie van het huishouden. In 2023 konden huishoudens maximaal €1.300 ontvangen. De uitkering was mogelijk in drie scenario’s:

Geen energietoeslag in 2022: In dit geval kreeg het huishouden in 2023 het volledige bedrag van €1.300 uitgekeerd.
Voorschot in 2022: Als het huishouden in 2022 al een voorschot van €500 had ontvangen, kreeg het in 2023 een restbedrag van €800, mits het in 2023 nog in aanmerking kwam voor de toeslag.
Geen recht in 2023: Als het huishouden in 2023 niet langer in aanmerking kwam voor de toeslag, maar in 2022 wel een voorschot had ontvangen, was het niet verplicht om dit voorschot terug te betalen.

Uitkeringstermijn

De energietoeslag werd in 2023 meestal uitgekeerd in november of december. De gemeente stuurde eerst een brief naar het betreffende huishouden om aan te kondigen dat een controle zou plaatsvinden. Als het huishouden aan de voorwaarden voldoet, werd het bedrag automatisch op de rekening gestort. De uitkering was meestal automatisch voor huishoudens met een uitkering of een minimaregeling. Voor huishoudens die geen automatische uitkering kregen, was het mogelijk om een aanvraagformulier in te vullen.

Voorwaarden voor de energietoeslag in 2025

In 2025 werd de energietoeslag opnieuw geïntroduceerd, maar met enkele aangepaste voorwaarden. De drempels voor het inkomensniveau waren verhoogd. Huishoudens mochten een inkomen hebben dat niet hoger was dan 200% van het sociaal minimum. Dit betekende een maximum bruto inkomen van €3.400 per maand voor alleenstaanden en €4.740 voor samenwonenden, inclusief 8% vakantiegeld. Daarnaast moest het huishouden ook een energierekening hebben voor gas, stroom of stadswarmte.

Energiekosten als criterium

Een belangrijk criterium in 2025 was dat de energiekosten hoger moesten zijn dan 8 tot 10% van het bruto maandinkomen. Voor huishoudens met een inkomensniveau tot 130% van het sociaal minimumgold een drempel van 8%, en voor huishoudens daarboven gold een drempel van minimaal 10%. Voorbeelden die werden gegeven:

Een alleenstaande met een bruto inkomen van €1.750 had minstens €140 aan energiekosten per maand nodig om in aanmerking te komen.
Een koppel met een bruto inkomen van €3.550 had minstens €355 aan energiekosten per maand nodig.

Uitkeringstermijn en toepassing

In 2025 was het mogelijk om de energietoeslag te aanvragen via het Tijdelijke Noodfonds Energie, dat opnieuw was geopend. Het fonds was bedoeld voor huishoudens met een relatief hoge energierekening. De aanvraagperiode was beperkt en er was veel vraag, waardoor het fonds uiteindelijk gesloten werd. Huishoudens die in aanmerking kwamen, konden een bedrag ontvangen dat afhankelijk was van hun inkomenssituatie en energiekosten.

Rol van gemeenten in de uitkering

De gemeenten speelden een centrale rol bij de toekenning van de energietoeslag. Zij waren verantwoordelijk voor de automatische controle van huishoudens die al een uitkering hadden of in 2022 al energietoeslag hadden ontvangen. In 2023 was dit proces automatisch, zolang de huishoudens aan de voorwaarden voldeden. In 2025 was dit proces iets complexer, aangezien de uitkering afhankelijk was van het inkomen, de energiekosten en de drempels die waren vastgesteld door de overheid.

Belastinggevolgen en voorwaarden voor uitkering

De energietoeslag in 2023 was belastingvrij. Dit betekende dat de ontvangst ervan geen invloed had op andere toezeggingen zoals huurslag, zorgtoeslag of kinderopvangtoeslag. Voor huishoudens die een Participatiewet-uitkering kregen, gold de toeslag als uitsluitend in de berekening van het vermogen. In 2025 was de belastingstatus van de toeslag ook niet veranderd, maar dit was afhankelijk van de specifieke regelingen die op dat moment golden.

Uitsluitingscriteria en beperkingen

Er waren beperkingen op wie in aanmerking kon komen voor de toeslag. Zo konden jongeren onder de 21 jaar geen eenmalige energietoeslag ontvangen, omdat hun ouders nog verantwoordelijk waren voor hun onderhoud. Ook uitwonende studenten kregen een beperkte toeslag, namelijk €400. Dak- en thuislozen waren volledig uitgesloten, omdat zij geen vaste verblijfplaats of energierekening hadden.

Conclusie

De energietoeslag was een belangrijke maatregel voor huishoudens met een laag inkomen om de hoge energiekosten in 2023 en 2025 te verlichten. De toekenning was afhankelijk van het inkomensniveau, de energiekosten en de specifieke voorwaarden die voor elk jaar golden. In 2023 was de toeslag automatisch uit te keren voor huishoudens die aan bepaalde criteria voldeden, terwijl in 2025 de drempels iets hoger waren en de uitkering afhankelijk was van een hogere energiekostenverhouding. De gemeenten speelden een centrale rol in de uitkering, en de toeslag was in beide jaren belastingvrij. Toch waren er beperkingen op wie in aanmerking kon komen, met uitsluiting van jongeren, studenten en dak- en thuislozen.