De energietoeslag is een onderwerp dat in de afgelopen jaren steeds vaker voorbijkomt in de context van hoge energiekosten en groeiende energiearmoede. In dit artikel wordt ingegaan op wat de energietoeslag precies inhoudt, wie er recht op heeft en hoe het in de praktijk werkt. Op basis van recente beleidsregels, uitleg van energieleveranciers en reacties van onder andere vakorganisaties, wordt een overzicht gegeven van de energietoeslag in Nederland, met specifieke aandacht voor de situatie in oktober en de maanden daarna.
De energietoeslag is bedoeld om huishoudens met een laag inkomen te steunen bij hun energiekosten. Aangezien de energiemarkt in recente jaren sterk in beweging is, met name door de oorlog in Oekraïne, zijn energierekeningen aanzienlijk gestegen. Dit heeft geleid tot de vraag hoe mensen met een laag inkomen of studenten de energiekosten nog kunnen betalen. De regering en gemeenten hebben daarom regelingen opgestart om extra hulp te bieden.
In de volgende paragrafen wordt ingegaan op de uitwerking van de energietoeslag in 2022 en 2023, de betrokken partijen zoals energieleveranciers en gemeenten, en de regels rond de uitkeringsvoorwaarden. Ook wordt gekeken naar de toekomst van deze regelingen, met name in de context van de vervallen prijsplafonds vanaf 2024.
Energiehulp in 2022: De aanvang van de energietoeslag
In oktober 2022 kondigde het kabinet aan dat elk huishouden in Nederland energietoeslag zou krijgen. Het bedrag dat beschikbaar was, bedroeg 190 euro voor november en december. Deze compensatie was bedoeld om huishoudens te helpen met hun energiekosten tijdens de wintermaanden, waarin de kosten traditioneel hoger liggen. Deze toeslag was bedoeld om een tijdelijke ophoepeling van kosten te voorkomen en te voorkomen dat huishoudens in de kou kwamen te staan.
De uitvoering van de energietoeslag lag voornamelijk in handen van energieleveranciers. Volgens het artikel in MAX Vandaag, zijn er verschillen in de manier waarop de toeslag wordt uitbetaald, afhankelijk van de energieleverancier. Zo keert bijvoorbeeld Vattenfall de 190 euro per maand aan de klant uit. In november werd het bedrag uitbetaald voor de 26e van de maand, en voor december voor de 24e. In sommige gevallen wordt het bedrag verrekend bij een openstaande termijnfactuur of jaarafrekening. Als er dan nog een restbedrag overblijft, wordt dit aan de klant uitbetaald.
Essent en Eneco hebben ook regelingen opgestart, maar het exacte mechanisme is daarbij minder duidelijk. Essent spreekt over een gemiddeld bedrag van 190 euro per maand, maar hoe het exacte bedrag wordt berekend, is volgens de energieleverancier nog niet uitgewerkt. De toeslag wordt verrekend met de energierekening van de klant, en dit is vanaf de 15e van de maand zichtbaar in de Essent-app. Als het termijnbedrag lager is dan 190 euro, wordt het overblijvende bedrag aan het eind van november en december overgemaakt aan de klant.
Eneco wist halverwege oktober 2022 nog niet hoe ze de tegemoetkoming zouden regelen. Begin november werd op de website van Eneco aangekondigd dat de 190 euro aan de klant zou worden overgemaakt. Dit gebeurde tussen half en eind november, en op dezelfde manier voor december. In de app van Eneco was dit bedrag vlak voor de uitbetaling ook zichtbaar.
Het is belangrijk om te weten dat de toeslag niet noodzakelijk wordt uitbetaald, maar ook kan worden verrekend of overgemaakt aan een overblijvend bedrag. Voor wie de toeslag niet nodig heeft, is het ook mogelijk om het bedrag te doneren aan bijvoorbeeld de Voedselbanken in Nederland of de Energiebank.
Energiehulp voor huishoudens in 2023
In 2023 zijn er nieuwe regelingen voor de energietoeslag. Deze regelingen zijn ingevoerd om huishoudens met een laag inkomen en studenten te steunen. In oktober 2023 is er sprake van een wetsvoorstel dat naar de Tweede Kamer is gestuurd, maar dit is nog niet goedgekeurd. Beide kamers moeten nog beslissen over de toekomstige energietoeslag.
Als de wet wordt aangenomen, dan zullen de gemeenten in 2023 ook energietoeslag uitkeren. Deze toeslag geldt voor huishoudens met een laag inkomen, dat wil zeggen: een inkomen op of net boven het sociaal minimum. De toeslag is bedoeld om de hoge energiekosten ondersteuning te geven, zodat huishoudens deze kosten beter kunnen dragen.
Studenten met een uitwonende basis- en aanvullende beurs kunnen ook recht op energietoeslag hebben. Voorwaarden zijn dat de student uitwonend is en zowel een uitwonende basis- als aanvullende beurs ontvangt in oktober 2023. De eenmalige vergoeding voor energiekosten is in dat geval een bedrag van 400 euro. Deze tegemoetkoming hoeft de student niet aan te vragen; DUO keert deze uit aan studenten die er recht op hebben.
Een belangrijk detail is dat de toeslag niet geldt voor jongeren tot 21 jaar, omdat hun ouders nog onderhoudsplichtig zijn. Ook dak- en thuislozen zijn uitgesloten van de energietoeslag, omdat zij geen vaste verblijfplaats hebben en geen energierekening.
De gemeente speelt een grote rol in de uitvoering van de energietoeslag. Het is de gemeente die bepaalt hoeveel een huishouden ontvangt. In 2023 kan iemand in totaal 1.300 euro energietoeslag ontvangen. De uitgifte van het bedrag hangt af van of iemand in 2022 al energietoeslag heeft ontvangen of niet. Als iemand in 2022 geen energietoeslag heeft ontvangen, maar in 2023 wel recht op de toeslag heeft, ontvangt hij of zij het volledige bedrag van 1.300 euro. Als iemand in 2022 de vooruitbetaling van 500 euro heeft ontvangen, dan ontvangt hij of zij nog 800 euro, zolang hij of zij in 2023 ook recht op energietoeslag heeft.
Een interessante situatie treedt op als iemand in 2022 de vooruitbetaling heeft ontvangen, maar in 2023 geen recht meer op energietoeslag heeft. In dat geval hoef je de vooruitbetaling van 500 euro niet terug te betalen. Dit is een belangrijk detail, aangezien dit kan voorkomen dat mensen in financiële moeilijkheden belanden.
Energiehulp voor dak- en thuislozen
Dak- en thuislozen zijn een groep die niet in aanmerking komt voor de energietoeslag. Aangezien zij geen vaste verblijfplaats hebben en geen energierekening, is het moeilijk om hen in te schakelen in de regelingen. Dit is een belangrijk aandachtspunt, aangezien deze groep extra kwetsbaar is in tijden van hoge energiekosten.
In oktober 2023 zijn er opnieuw acties geweest van onder andere FNV en het Armoedefonds, om te vragen om extra steun voor dak- en thuislozen. Volgens Maureen van de Pligt, bestuurder van FNV Uitkeringsgerechtigden, hebben mensen nú steun nodig, niet pas over een jaar. Iedere dag dat er niets gebeurt, glijden duizenden gezinnen verder af in de kou en de schulden. Dit is volgens haar niet te accepteren in een rijk land als Nederland.
Het Armoedefonds benadrukte ook de ernst van de situatie. Kinderen beginnen hun dag in een koud huis, ouderen krijgen gezondheidsklachten en honderdduizenden huishoudens storten financieel in. Het kabinet mag mensen niet in de kou laten staan, benadrukte Lotte Meerhoff van het Armoedefonds. De actie die op 1 oktober is voorgesteld, benadrukte de dringendheid van het probleem.
Energiehulp en de rol van gemeenten
De gemeente heeft een belangrijke rol in de energietoeslag. Het is de gemeente die bepaalt wie in aanmerking komt voor de toeslag en hoeveel de toeslag bedraagt. In 2022 was er een beleidsregel die in werking trad op 1 oktober en verviel op 1 juli 2023. Deze regel was gebaseerd op artikel 35 van de Participatiewet. Dat betekent dat mensen die niet aan de voorwaarden van deze wet voldoen, bijvoorbeeld omdat ze op de peildatum geen rechthebbende zijn of omdat een uitsluitingsgrond geldt, geen aanspraak kunnen maken op de energietoeslag.
In de praktijk kan dit een hardheid inhouden, maar het is nodig om de regeling te kunnen beheren. De regels zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat de steun terechtkomt bij degenen die het meest in nood zijn. Het is belangrijk om te weten dat deze regels worden vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente.
Energiehulp en de prijsplafonds
De prijsplafonds zijn een belangrijk onderdeel van de energiehulp. Deze plafonds zijn bedoeld om de energiekosten van huishoudens te beperken en zo te voorkomen dat energiearmoede verder toeneemt. Vanaf 1 januari 2023 is er een prijsplafond ingevoerd voor gas en elektriciteit. Voor gas geldt een prijs van 1,45 euro per kuub, met een maximum van 1.200 kuub. Voor elektriciteit geldt een prijs van 0,40 euro per kWh, met een maximum van 2.900 kWh. Voor stadsverwarming ligt de grens op 47,29 euro per GJ tot aan een verbruik van 37 GJ.
In de praktijk wordt niet gerekend met het totale maximale verbruik in 2023, maar met het verbruik in de periode voor en na het ontvangen van de eindafrekening voor energie. Dit betekent dat het bedrag dat een huishouden ontvangt, afhankelijk is van het werkelijke verbruik in die periode.
De prijsplafonds zullen echter niet blijven gelden. Per 1 januari 2024 komt het prijsplafond voor energie te vervallen. Dat betekent dat alle huishoudens vanaf die datum het volledige tarief gaan betalen voor stroom en gas, zoals vastgelegd in hun energiecontract. Dit jaar zijn de energierekeningen van huishoudens nog beschermd. Tot een verbruik van 2.900 kWh en 1.200 kuub betalen consumenten maximaal € 0,40 per kWh voor stroom en € 1,45 per m3 gas.
De stijging van de netbeheerkosten is ook een factor die van invloed is op de energiekosten. De vaste kosten die je via je energieleverancier betaalt voor netbeheer stijgen volgend jaar met gemiddeld 47 euro, stelt het Financieele Dagblad. Dit is een extra belasting voor huishoudens die al moeite hebben met hun energiekosten.
Energiehulp en de toekomst
De toekomst van de energietoeslag is nog onzeker. In 2024 zijn er geen regelingen voor een reguliere energietoeslag of energiefonds beschikbaar. De minister onderzoekt op dit moment of een energietoeslag of noodfonds voor 2024 nog mogelijk is. Eind deze maand wordt duidelijk welke mogelijkheden er zijn en of er steun kan komen voor huishoudens die moeite hebben met hun energierekening.
De situatie is zorgwekkend, aangezien deze winter dreigen ruim 550.000 huishoudens letterlijk in de kou te komen te staan. Het kabinet mag mensen niet in de kou laten staan, benadrukte Maureen van de Pligt van FNV Uitkeringsgerechtigden. Iedere dag dat er niets gebeurt, glijden duizenden gezinnen verder af in de kou en de schulden. Dit is volgens haar niet te accepteren in een rijk land als Nederland.
Conclusie
De energietoeslag is een belangrijk instrument om huishoudens met een laag inkomen en studenten te steunen bij de hoge energiekosten. In 2022 en 2023 zijn er regelingen opgestart om extra hulp te bieden, maar de toekomst van deze regelingen is nog onzeker. De prijsplafonds voor energie zullen in 2024 vervallen, waardoor de energiekosten voor huishoudens weer volledig zullen worden bepaald door de markt.
Het is belangrijk om te weten dat de energietoeslag niet geldt voor jongeren tot 21 jaar of dak- en thuislozen. Deze groepen zijn extra kwetsbaar in tijden van hoge energiekosten en hebben extra aandacht nodig. De rol van de gemeente is van groot belang in de uitvoering van de energietoeslag, aangezien de gemeente bepaalt wie in aanmerking komt en hoeveel de toeslag bedraagt.
In de toekomst is het van groot belang om te blijven werken aan oplossingen voor energiearmoede. De huidige regelingen zijn tijdelijk en zullen niet blijven gelden. Het is dus belangrijk om alternatieve oplossingen te ontwikkelen, zodat huishoudens met een laag inkomen de energiekosten kunnen betalen en niet in de kou komen te staan.