De huidige stijging van energiekosten is een zorg voor veel huishoudens en ondernemingen in Nederland. Tegen dit klimaat van onzekerheid heeft de overheid verschillende maatregelen genomen om huishoudens en bedrijven te ondersteunen. In dit artikel geven we een overzicht van de beschikbare compensaties, de toegankelijkheid ervan, en de invloed ervan op verschillende categorieën huishoudens en bedrijven. Het artikel is gebaseerd op openbare informatie en officiële communicatie van overheden, energieleveranciers en andere betrokken partijen.
Inleiding
In 2022 en 2023 zijn meerdere initiatieven gelanceerd om huishoudens en bedrijven te ondersteunen tegen de stijgende energiekosten. Deze compensaties verschillen per categorie, toepassing en uitkeringswijze. De energietoeslag, de tijdelijke compensatie van 190 euro, en de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) voor bedrijven zijn slechts een paar van de beschikbare steunmaatregelen. Deze maatregelen worden uitgevoerd door verschillende overheden, energieleveranciers, en tussengangers zoals gemeenten. In het volgende deel van dit artikel bespreken we elke compensatie in detail.
De eenmalige energietoeslag
De eenmalige energietoeslag is een maatregel waarbij huishoudens met een laag inkomen of een hoge energierekening een bedrag van ongeveer €1.300,- kunnen ontvangen. Deze toeslag is onderdeel van een groter pakket om de koopkracht van lagere inkomens te ondersteunen. In 2022 konden gemeenten alvast €500,- van de toeslag uitkeren voor het jaar 2023.
De aanvraagprocedure en uitkeringswijze verschillen per gemeente. Huishoudens kunnen de toeslag aanvragen bij hun gemeente, en de uitkeringsmethode kan variëren van directe uitbetaling tot verrekening met bestaande uitkeringen. In 2022 werd de toeslag via het gemeentefonds verdeeld onder gemeenten, die vervolgens bepaalden hoe en wie de toeslag kreeg.
Wie heeft recht op de toeslag?
Deelname aan de eenmalige energietoeslag is onder meer mogelijk voor mensen die:
- Een minimumuitkering of minimuminkomen ontvangen;
- Categorie “minimabeleid” vallen onder;
- Grote energierekeningen hebben.
De uiteindelijke toekenning wordt bepaald door de gemeente, vaak via verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Meer informatie over de toekenning en aanvraagprocedure is beschikbaar via de website van de Rijksoverheid.
Compensatie via energieleveranciers: de 190 euro maatregel
Vanaf 2023 werd een tweemaaljaarlijkse compensatie gelanceerd waarbij huishoudens automatisch €190,- kregen, met een tweede uitkeringsronde in november en december. Deze compensatie werd uitgekeerd via de energieleverancier van het huishouden. Huishoudens met een eigen energieaansluiting kregen dit bedrag automatisch, zonder dat er een actieve aanvraag voor nodig was.
De uitkeringswijze verschilt per leverancier. Soms wordt het bedrag verrekend met het maandbedrag (zoals bij Essent), terwijl andere leveranciers zoals Vattenfall het bedrag direct overmaken. De compensatie is niet terug te geven, maar huishoudens kunnen ervoor kiezen het geld te doneren aan goede doelen of mensen in hun omgeving die het harder nodig hebben.
Wie is toegankelijk voor deze compensatie?
De 190 euro-compensatie is bedoeld voor huishoudens met een eigen energieaansluiting. Huishoudens die alleen gas gebruiken, huishoudens in inclusieve huur, of meerdere huishoudens op één aansluiting, kregen mogelijk geen compensatie of werden op een andere manier gecompenseerd.
Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) voor bedrijven
Ook bedrijven zijn niet onberoerd door de stijgende energiekosten. In 2023 werd de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) gelanceerd voor energie-intensieve MKB-bedrijven. Deze regeling biedt een tijdelijke compensatie om bedrijven te ondersteunen bij hun hoge energiekosten.
Wie past hieronder?
De TEK-regeling is bedoeld voor:
- MKB-bedrijven die jaarlijks meer dan 5.000 m³ gas of 50.000 kWh elektriciteit gebruiken;
- Bedrijven waarvan minstens 7% van de omzet uit energiekosten bestaat (eerder was dit 12,5%);
- Bedrijven waarvan de kostenstijging hoger is dan €1,19 per m³ gas en €0,35 per kWh elektriciteit.
De maximale tegemoetkoming is 50% van de kostenstijging. Oorspronkelijk was het plafond €62.000, maar dit werd in november 2023 verhoogd naar €162.000. De regeling is onderdeel van het kader van Europese staatssteun, en wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Aanvragen zijn mogelijk vanaf het tweede kwartaal van 2023.
Kritiek op de TEK-regeling
Hoewel de ophoging van het plafond een goede stap is, wordt er kritiek geuit op het huidige plafond. Volgens LTO is het EU-steunkader ruim genoeg, en andere landen maken daar al gebruik van. Er is ruimte om het plafond verder te verhogen, naar minimaal €500.000, om bedrijven beter te ondersteunen.
Invloed op energierekening en huishoudens
De invloed van de energietoeslagen en compensaties varieert per huishouden. Geen onderscheid wordt gemaakt op basis van inkomens, maar wel op basis van het gemiddelde energieverbruik. Huishoudens met een hoger energieverbruik profiteren meer van deze maatregelen, omdat hun energierekening hoger is.
Wanneer het tijdelijke energieprijsplafond in januari 2023 van kracht was, kregen huishoudens automatisch de voordeel via hun energieleverancier. Deze maatregel werd automatisch doorgevoerd in energiecontracten, zodat huishoudens geen extra actie hoefden te ondernemen.
Aanvragenprocedures en voorwaarden
Aanvragen voor de eenmalige energietoeslag
De aanvraagprocedure voor de eenmalige energietoeslag is via de gemeente. Het bedrag wordt meestal uitgekeerd via de gemeente of verrekend met andere uitkeringen. De procedure kan variëren, afhankelijk van de specifieke regels van de gemeente. Meer informatie is beschikbaar via de website van de Rijksoverheid.
Aanvragen voor de TEK-regeling
De TEK-regeling is bedoeld voor energie-intensieve MKB-bedrijven. Aanvragen kunnen gedaan worden via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De procedure is officieel open vanaf het tweede kwartaal van 2023. Bedrijven moeten voldoen aan de voorwaarden van het energieverbruik en omzetpercentage. De subsidie wordt uitgekeerd in functie van de kostenstijging, en niet per locatie of contract.
Compensatie en energiearmoede
De overheid biedt ook steun aan huishoudens met energiearmoede. De regeling aanpak energiearmoede is bedoeld om huishoudens met hoge energierekeningen te ondersteunen via energiebesparing en andere maatregelen. Deze regeling wordt uitgevoerd door gemeenten, met toezicht van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Waterstaat (VRO). De verantwoording van de uitkeringen vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente en wordt gecontroleerd door een accountant.
De eenmalige tegemoetkoming voor energiearmoede
Daarnaast is er ook een eenmalige tegemoetkoming voor huishoudens met een laag inkomen. Deze tegemoetkoming wordt via het gemeentefonds verdeeld, en kan als eenmalige uitkering worden toegewezen aan inwoners die onder het minimuminkomen vallen. Dit is onderdeel van een bredere strategie om energiearmoede aan te pakken.
Samenwerking tussen overheden en energieleveranciers
De samenwerking tussen overheden en energieleveranciers is essentieel voor het succes van energietoeslagen en -compensaties. De energieleveranciers spelen een sleutelrol bij het uitkeren van de 190 euro-compensatie, terwijl overheden zoals gemeenten en RVO verantwoordelijk zijn voor de administratie en toekenning van andere steunmaatregelen.
De samenwerking houdt ook in dat energieleveranciers automatisch de prijsmaatregelen doorvoeren, zoals het tijdelijke energieprijsplafond. Deze maatregel werd automatisch toegepast op energiecontracten vanaf 1 januari 2023, waardoor huishoudens geen extra actie hoefden te ondernemen.
Beperkingen en kritiek
Hoewel de huidige maatregelen van de overheid bedoeld zijn om huishoudens en bedrijven te ondersteunen, zijn er beperkingen en kritiekpunten.
Beperkingen van de energietoeslagen
De energietoeslag is eenmalig en richt zich op huishoudens met een laag inkomen of hoge energierekening. De toekenning is grotendeels afhankelijk van de gemeente, wat kan leiden tot ongelijkheid tussen gemeenten.
De 190 euro-compensatie is automatisch en richt zich op huishoudens met een eigen aansluiting. Huishoudens die niet voldoen aan deze voorwaarden, zoals die met een inclusieve huur of meerdere huishoudens op één aansluiting, krijgen geen directe compensatie.
Beperkingen van de TEK-regeling
De TEK-regeling is bedoeld voor energie-intensieve bedrijven, maar het maximale plafond van €162.000 kan voor sommige bedrijven nog steeds onvoldoende zijn. Hoewel het plafond is verhoogd, ziet LTO dat er ruimte is om het verder te verhogen naar minimaal €500.000.
Daarnaast is het proces voor het aanvragen van de TEK-regeling nog in opbouw, en wordt de regeling pas in het tweede kwartaal van 2023 volledig geactiveerd. Bedrijven moeten dus geduld hebben totdat ze de steun kunnen ontvangen.
Conclusie
De compensatie- en steunmaatregelen voor energietoeslagen zijn bedoeld om huishoudens en bedrijven te ondersteunen tegen de stijgende energiekosten. De eenmalige energietoeslag, de 190 euro-compensatie, en de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK) voor bedrijven zijn slechts enkele van de beschikbare opties. De uitkeringswijze en toegankelijkheid variëren per maatregel, en het is belangrijk om de specifieke voorwaarden en aanvraagprocedures goed te begrijpen.
Hoewel deze maatregelen een positieve invloed hebben op huishoudens en bedrijven, zijn er beperkingen en kritiekpunten. De toekenning hangt vaak af van de gemeente of energieleverancier, en niet alle huishoudens of bedrijven hebben gelijke toegang. Bovendien is de duur van sommige maatregelen tijdelijk, waardoor huishoudens en bedrijven zich moeten voorbereiden op toekomstige veranderingen.
Bij het opstellen van energiebesparingstrategieën en renovatiemaatregelen is het belangrijk om rekening te houden met deze compensaties. Voor meer informatie over de specifieke toekenning en aanvraagprocedure is het verstandig om contact op te nemen met de betrokken overheden of energieleveranciers.