De energietoeslag, bedoeld om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen tegen de stijgende energiekosten, blijkt voor veel mensen niet goed te bereiken. Vooral ouderen vallen hier lastig in. Dit artikel legt de huidige situatie, de problemen en mogelijke oplossingen uit, met een focus op de rol van de ouderenorganisatie ANBO.
Inleiding: Energiekosten en toeslagen in kritische focus
De afgelopen jaren zijn energiekosten in Nederland fors gestegen. Om te voorkomen dat kwetsbare groepen in financiële problemen komen, zijn regelingen ingevoerd zoals de energietoeslag. Deze toeslag is bedoeld voor mensen met een laag inkomen en bijstandsgerechtigden. Echter, zoals blijkt uit onderzoeken en klachten, lukt het niet om veel mensen – vooral ouderen – te bereiken.
De ouderenbond ANBO heeft zich sterk gemobiliseerd om dit probleem aan te kaarten en oplossingen voor te stellen. In dit artikel worden de huidige uitdagingen, de reacties van ANBO, en de maatregelen van gemeenten en overheidsinstellingen besproken, alles gebaseerd op de beschikbare data.
De situatie van de energietoeslag: Wie heeft recht en wie mist het?
De energietoeslag is in eerste instantie 800 euro bedoeld voor mensen met een laag inkomen, maar deze is later verhoogd naar 1.300 euro. De toeslag is bedoeld voor mensen die maximaal 120 procent van het sociaal minimum verdienen of mensen die een bijstandsuitkering ontvangen. De groep die een bijstandsuitkering ontvangt, wordt automatisch bereikt door de gemeente. Echter, mensen met een laag inkomen die niet bekend staan bij de gemeente, moeten zelf actief zijn om de toeslag aan te vragen.
In tien gemeenten verspreid over Nederland zijn ongeveer 54.300 huishoudens geïdentificeerd die de toeslag nog niet hebben aangevraagd of ontvangen. In grote steden zoals Rotterdam, Den Haag en Amsterdam zijn dit respectievelijk 18.000, 8.000 en 8.000 huishoudens. Aangezien er in totaal 344 gemeenten zijn, is het totale aantal huishoudens dat de toeslag mist nog veel hoger.
Deze cijfers zijn afkomstig uit een rondgang van EenVandaag. De data duidt op het feit dat er sprake is van een systematische toegangsbarrière, vooral voor mensen die niet digitaal vertrouwd zijn.
Ouderen en energietoeslagen: een groep die op de klaphaken staat
Ouderen vallen bij de energietoeslag vooral op omdat de aanvraagprocedure digitaal is. Veel ouderen zijn niet vertrouwd met het gebruik van apps of digitale formulieren. Dit leidt tot het feit dat zij niet weten dat ze recht hebben op de toeslag, of dat ze de procedure niet kunnen voltooien.
Anneke Sipkens, directeur van ANBO, benadrukt dat zij veel telefoontjes ontvangt van oudere mensen die onzeker zijn over hun rechten en de aanvraagprocedure. “Ouderen weten vaak niet hoe ze dit moeten doen, omdat ze niet digitaal vaardig zijn,” zegt ze. “De toeslag moest in eerste instantie online worden aangevraagd.”
Volgens Sipkens is het najaar een kritieke tijd, omdat de energiekosten stijgen en de temperatuur daalt. Zonder een toeslag lopen ouderen het risico op een ondraaglijke stijging van hun huishoudbudget.
De reactie van gemeenten en initiatieven om ouderen te bereiken
In Rotterdam bijvoorbeeld, doen gemeenten hard hun best om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Het is gebleken dat het gebruik van wijkteams, markten en samenwerking met ouderenorganisaties effectief kan zijn. Ook worden banken en andere lokale organisaties ingeschakeld om mensen te informeren over de mogelijkheid van de toeslag.
Een woordvoerder van het Tijdelijk Noodfonds Energie benadrukt dat zij hun best doen om ondersteuning te bieden waar nodig. Daarnaast is het mogelijk om iemand langs te laten komen voor hulp met de aanvraag. De ouderenbond ANBO biedt sinds maart 2023 hulp via vrijwilligers die mensen kunnen bezoeken. Deze vrijwilligers brengen ook een laptop mee als nodig.
Ondanks deze maatregelen blijft het probleem dat de drempel voor het aanmelden van de toeslag te hoog is voor mensen met een laag inkomen of pensioen. Een woordvoerder van de ANBO zegt: “We horen van veel mensen dat de drempel te hoog is. Daardoor valt een groep met een klein inkomen of pensioen buiten de boot, terwijl het fonds echt een uitkomst zou zijn.”
De kritiek op de digitale aanvraagprocedure
De digitale aanvraagprocedure is volgens de ANBO een belangrijk obstakel. Hoewel het Tijdelijk Noodfonds Energie verklaart dat digitale aanmelding de veiligste optie is – bijvoorbeeld ten opzichte van aanmelden via de post – benadrukken kritisch sterk georganiseerde ouderenorganisaties dat dit niet voor iedereen toegankelijk is.
Een woordvoerder van het fonds zegt dat er twee opties zijn bekeken: een app of een computer. Uiteindelijk is gekozen voor de app, zodat het fonds zo snel mogelijk beschikbaar kon worden. Later is een desktopversie gelanceerd, waarbij feedback van organisaties zoals de ANBO is meegenomen.
Echter, zoals blijkt uit de praktijk, is het voor veel oudere personen onmogelijk om deze digitale optie te gebruiken. De drempel blijft hoog, en de uitkomst is dat ze hun rechten niet kunnen aanspraak maken.
Alternatieven en voorstellen: Automatische toeslagen en voorlichtingscampagnes
Een mogelijke oplossing die door ANBO wordt voorgesteld, is de automatische toekenning van toeslagen. Deze zou op basis van inkomensgegevens van de Belastingdienst kunnen worden uitgevoerd. Dit zou betekenen dat mensen die er recht op hebben automatisch de toeslag krijgen, zonder dat zij zelf actief moeten zijn.
Bestuurder Liane den Haan van ANBO zegt: “Zo stoppen we het rondpompen van geld. We maken het systeem goedkoper, mensen krijgen waar ze recht op hebben en mensen worden niet langer geconfronteerd met naheffingen en correcties.”
Dit idee krijgt ook steun van het CDA, dat een voorlichtingscampagne en vereenvoudiging van de aanvraagprocedure pleit. Een Kamerlid van het CDA benadrukt dat het huidige systeem ontoegankelijk is. “Senioren weten vaak niet dat ze in aanmerking komen voor huur- en zorgtoeslag. Dit komt door onbekendheid met de regelingen of omdat de digitale aanvraag te ingewikkeld is.”
Volgens deze visie zou een overheidscampagne kunnen helpen om het gebruik van toeslagen te stimuleren. Dit zou ook gelden voor de energietoeslag. Een vereenvoudigde aanvraagprocedure zou het voor oudere personen gemakkelijker maken om hun rechten te claimen.
De rol van ANBO in belangenbehartiging en voorlichting
ANBO-PCOB is een invloedrijke ouderenvereniging die zich inzet voor de belangen van ouderen. De organisatie richt zich op thema’s zoals inkomen, pensioen, wonen, veiligheid en digitale toegang. Met meer dan 3 miljoen gepensioneerden in Nederland is het een belangrijke klantgroep die in acht moet worden genomen bij beleidsmaatregelen.
In het kader van belangenbehartiging pleit ANBO voor een eenvoudiger en toegankelijkere aanvraagprocedure voor toeslagen. De organisatie benadrukt ook de noodzaak van digitale inzet voor ouderen, bijvoorbeeld via voorlichtingscampagnes en het gebruik van vrijwilligers.
In dit verband is het ook belangrijk om te kijken naar het pensioenstelsel. De AOW vormt een essentiële pijler in het pensioenstelsel, en volgens ANBO is het sterk versoberd. Verdere hervormingen zouden de bestaanszekerheid van ouderen in gevaar kunnen brengen.
De toekomst van de energietoeslag en uitbreiding naar middeninkomens
De energietoeslag is volgens gemeenten en overheidsinstanties waarschijnlijk niet eenmalig. Er wordt over nagedacht of 1.300 euro genoeg is om de stijgende kosten te compenseren. Schouten benadrukt dat er plannen zijn voor komend jaar, ook gericht op middeninkomens. Dit betekent dat de huidige regeling slechts een tijdelijke oplossing is.
Het is belangrijk om er rekening mee te houden dat ook middeninkomens met de opkomende kosten in de steigers kunnen komen. Voor deze groep is een energietoeslag op dit moment niet toegankelijk, omdat de huidige regeling alleen voor mensen met een laag inkomen of bijstandsgerechtigden is bedoeld. Uitbreiding naar middeninkomens zou dus een stap in de richting van een breedere ondersteuning zijn.
Conclusie
De energietoeslag blijkt voor veel mensen – vooral ouderen – niet toegankelijk te zijn. Hoewel het bedrag aanzienlijk is, lukt het niet om alle mensen die er recht op hebben, te bereiken. De digitale aanvraagprocedure blijkt een belangrijk obstakel, en de drempel voor het aanmelden is voor veel ouderen te hoog.
De ouderenbond ANBO pleit voor automatische toeslagen op basis van inkomensgegevens en voorlichtingscampagnes van de overheid. Deze maatregelen zouden het voor oudere personen gemakkelijker maken om hun rechten te claimen. Daarnaast benadrukken zowel gemeenten als overheidsinstanties dat de energietoeslag slechts een tijdelijke oplossing is. Er zijn plannen voor uitbreiding naar middeninkomens.
Het is duidelijk dat het beleid op het gebied van ondersteuning en digitale toegang voor ouderen verder moet worden uitgebouwd. Zonder maatregelen blijven kwetsbare groepen in Nederland in de kou staan, zowel letterlijk als figuurlijk.