De stijgende energiekosten zijn voor veel huishoudens een groeiende zorg. Dit geldt ook voor studenten, die vaak met beperkt inkomensniveau rekening houden. In het kader van de energietoeslag, die sinds vorig jaar een actueel onderwerp is geworden, zijn verschillende gemeenten in Nederland – waaronder Utrecht, Tilburg en nu ook Amersfoort – actief geworden. De energietoeslag is bedoeld om mensen in nood te helpen met de stijgende energierekeningen, maar de toepassing ervan blijft onduidelijk en wisselend tussen gemeenten. In dit artikel bespreken we de huidige situatie, het beleid van Amersfoort, de toegankelijkheid van de energietoeslag, en wat de toekomst voor ogen heeft.
Inleiding
De energiecrisis heeft veel huishoudens in Nederland in de afgelopen jaren geconfronteerd met stijgende kosten. Het kabinet heeft in eerste instantie besloten om een energietoeslag in te stellen, maar heeft deze later beperkt tot uiterste gevallen. Tegelijkertijd werken gemeenten zoals Amersfoort mee aan oplossingen, zowel via energietoeslagen als via bredere initiatieven rondom de energietransitie. Deze gemeente is ook betrokken bij het plannen van duurzame energieopwek en warmteoplossingen in samenwerking met buurgemeenten.
In dit artikel kijken we specifiek naar de energietoeslag in Amersfoort, hoe deze in de praktijk werkt, welke beperkingen er zijn, en hoe deze in verhouding staat tot het bredere energiebeleid van de gemeente en het land. Ook worden voorbeelden gegeven van mensen die in aanmerking komen voor de toeslag of niet, en hoe dat in het huidige beleid is vastgelegd.
De energietoeslag in Nederland
Wat is de energietoeslag?
De energietoeslag is een tijdelijke maatregel die bedoeld is om mensen met een beperkt inkomen te helpen bij de stijgende energiekosten. Deze toeslag is onderdeel van het Energiefonds, dat bestuurd wordt op basis van fondsen van het Europese Sociaal Klimaatfonds (ESKF).
In 2025 heeft het kabinet besloten dat er €339,75 miljoen beschikbaar komt voor dit fonds, waarmee studenten en andere huishoudens ondersteund kunnen worden. Dit bedrag is met €105,25 miljoen gestegen ten opzichte van eerder, wat wijst op een versterking van het beleid richting energiearmoede.
Wie kan aanspraak maken op de toeslag?
De energietoeslag is bedoeld voor mensen die een lage inkomsten hebben en een individueel energiecontract onderhouden. De toekenning van de toeslag hangt af van meerdere factoren, zoals:
- Leeftijd (meestal 21 jaar of ouder),
- Inkomensniveau (onder een bepaalde drempel),
- Aanwezigheid van een eigen energiecontract,
- De afwezigheid van andere hulpvormen (zoals leningen of bijbanen),
- De omvang van de energierekening.
Studenten die huur betalen met energiekosten erin begrepen, vallen meestal buiten de toepassingsgrenzen. In veel gemeenten, zoals Utrecht en Tilburg, zijn er uitzonderingen gemaakt, maar ook in Amersfoort blijft het beleid onduidelijk.
Energiekosten stijgen
De energiekosten stijgen voortdurend. Studenten die huren bij DUWO, de grootste studentenhuisvester in Nederland, zien hun servicekosten stijgen. Vanaf januari 2025 zullen studenten in DUWO-woonruimtes tot 80 euro extra per maand moeten betalen aan servicekosten, terwijl de voorschotten al zijn verhoogd. Deze stijgingen zijn een directe aanleiding voor de aandacht voor de energietoeslag.
De grenzen van de toeslag
Het kabinet heeft opgemerkt dat het niet de bedoeling is dat studenten de energietoeslag opvragen voor bedragen onder de 1.300 euro. Dit is een beperkende maatregel, gezien de diversiteit in woonsituaties: van studenten die thuis wonen tot anderen met een eigen appartement.
Tevens is er een 35 miljoen euro beschikbaar gesteld voor uiterste gevallen, waarmee gemeenten individuele bijzondere bijstand kunnen verstrekken. Aan deze hulpvorm zijn strikte voorwaarden verbonden, zoals:
- Maximaal lenen,
- Aanwezigheid van een bijbaan,
- Zeer geringe ouderbijdrage,
- Minstens 21 jaar oud zijn,
- Onder het wettelijk minimum verdienen,
- Een individueel energiecontract hebben.
Energiesteun in Amersfoort
Amersfoort is een van de gemeenten die actief bezig zijn met het ondersteunen van burgers bij hun energierekeningen. De gemeente is ook betrokken bij de energietransitie, zoals beschreven in het initiatief "Energietransitie van plan naar praktijk", waarin samenwerking met buurgemeenten en andere partners centraal staat. De gemeente investeert in duurzame opwek van elektriciteit en warmte, zoals via aquathermie, geothermie en restwarmte.
Beleid en praktijk
Hoewel Amersfoort geen expliciete aanduiding maakt van de energietoeslag als een beleidsmaatregel op gemeentelijk niveau, is er wel sprake van beleidshervorming in het kader van de bijzondere bijstand. In Amersfoort is ervoor gekozen om artikel 34 lid 2 en 3 van de Wet bijstand van toepassing te laten zijn bij de draagkrachtbepaling voor bijzondere bijstand.
Dat betekent dat:
- Bij het bepalen van draagkracht alleen het vermogen boven de vrij te laten vermogensgrens wordt meegenomen.
- De overige vermogensbestanddelen worden buiten beschouwing gelaten.
- Bij het bepalen van de draagkracht uit inkomsten, wordt alleen het deel van het inkomen boven de bijstandsnorm in aanmerking genomen.
Voorbeeld: Yasmine
Een duidelijk voorbeeld is het geval van Yasmine, een alleenstaande persoon die onder bewindvoering staat. Haar kosten van bewindvoering bedragen 111,29 euro per maand. Yasmine heeft geen vermogen en werkt, en vraagt bijzondere bijstand aan voor deze kosten.
Volgens het huidige beleid heeft Yasmine geen draagkracht. Ze heeft recht op 111,29 euro per maand bijzondere bijstand. Zelfs als haar inkomen stijgt naar 110% van de bijstandsnorm, blijft ze in aanmerking komen, omdat slechts 25% van het extra inkomen als draagkracht wordt aangemerkt.
Dit voorbeeld laat zien hoe het beleid in de praktijk werkt en dat persoonlijke situaties een rol spelen in de toekenning van hulp.
Voorbeeld: Jan
In een ander geval, dat van Jan, wordt duidelijk hoe beperkend het beleid kan zijn. Jan heeft een inkomen van 1.250 euro per maand, inclusief VT. Zijn bijstandsnorm is 977,15 euro. Het extra inkomen is dus 272,85 euro, waarvan 25% – 68,21 euro – als draagkracht wordt beschouwd. Hij heeft recht op 56,22 euro per maand bijzondere bijstand.
Als zijn inkomen stijgt tot 1.350 euro per maand, is dat boven de 130% van de bijstandsnorm. Dan wordt al het inkomen boven de bijstandsnorm als draagkracht beschouwd, waardoor hij 372,85 euro per maand aan draagkracht heeft. In dat geval komt hij niet meer in aanmerking voor bijzondere bijstand.
Rechtszaken en kritiek
Er zijn rechtszaken aangespannen tegen gemeenten die studenten uit de energietoeslag buitensluiten. In Nijmegen won een student zo’n zaak, wat heeft geleid tot beleidsveranderingen in andere gemeenten, zoals Utrecht en Hilversum. De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) biedt hulp bij het aanspannen van deze rechtszaken.
De kritiek is dat de huidige energietoeslag niet genoeg is, vooral voor studenten die in een kamer wonen met inbegrepen energiekosten. Deze groep valt in de meeste gevallen buiten de toepassing van de toeslag, omdat ze geen individueel contract hebben. Voorzitter Joram van Velzen van de LSVb benadrukt dat dit een groot probleem is, aangezien dit de meest voorkomende situatie is voor studenten.
Toekomstplannen en initiatieven
Energietransitie in regio Amersfoort
In de regio Amersfoort is er een brede samenwerking tussen gemeenten, de provincie, waterschappen en netbeheerders voor een duurzame energietransitie. Doel is het opzetten van duurzame opwek van elektriciteit, de warmtetransitie, en het oplossen van netcongestie. Een van de initiatieven is het aansluiten bij een energiecoöperatie, waarbij burgers actief meedoen aan duurzame opwek in hun buurt.
Een overzicht van alle initiatieven is beschikbaar via de website De Kracht van Samen, die initiatieven in de regio Amersfoort en omgeving beschrijft. Deze initiatieven zijn gericht op zonne-energie, windenergie, en het gebruik van duurzame warmtebronnen.
Plan van aanpak tot 2030-2050
De regio Amersfoort heeft thema’s vastgesteld voor de komende decennia, waaronder energietransitie, wonen, bereikbaarheid, ruimte, economie en sociale kwesties. Deze thema’s vormen het kader voor beleidsplannen en investeringen. Er wordt gewerkt aan:
- Duurzame elektriciteitsopwek, met aandacht voor zonnestroom en wind.
- Warmtetransitie, met oplossingen zoals aquathermie en geothermie.
- Netbeheer en oplossingen voor overbelasting van energienetten.
- Duurzame woningbouw, waarbij energiebesparing en duurzame opwek centraal staan.
- Maatschappelijke betrokkenheid, met aandacht voor klimaatverandering en armoede.
Beperkingen en kansen
Beperkingen van de huidige hulpvormen
Hoewel er hulpvormen zijn zoals de energietoeslag en bijzondere bijstand, blijven er beperkingen. Studenten die in huurwoningen wonen met inbegrepen energiekosten vallen vaak buiten de toepassing van de toeslag. Ook zijn er strikte inkomensdrempels en eisen aan het contract.
Daarnaast is het beleid op gemeentelijk niveau soms niet duidelijk. In Amersfoort is er bijvoorbeeld geen expliciete uitleg over wie in aanmerking komt voor de energietoeslag. Dit kan leiden tot onduidelijkheid en onvoldoende toegankelijkheid voor mensen die hulp nodig hebben.
Kansen voor toekomstige initiatieven
Toekomstige initiatieven kunnen gericht worden op:
- Duurzame woningbouw, waarin energiebesparing en duurzame opwek centraal staan.
- Energiecoöperaties, waarbij burgers meehelpen aan duurzame opwek in hun buurt.
- Energiearme huishoudens, met extra hulpvormen en ondersteuning.
- Duurzame warmte, met initiatieven zoals collectieve warmteopwek en warmtepompinstallaties.
De kansen liggen ook in het vergroten van de toegankelijkheid van bestaande hulpvormen. Het beleid kan worden aangepast zodat meer mensen in aanmerking komen voor bijzondere bijstand, inclusief studenten met een huurcontract waarin energiekosten zijn inbegrepen.
Samenvatting
De energietoeslag is een tijdelijke maatregel die bedoeld is om mensen met een lage inkomensstand te helpen met de stijgende energierekeningen. De toekenning van deze toeslag is beperkt tot mensen met een individueel energiecontract, een beperkt inkomensniveau en een leeftijd van minimaal 21 jaar. Studenten die in huurwoningen wonen met inbegrepen energiekosten vallen vaak buiten de toepassing van de toeslag, wat heeft geleid tot kritiek en rechtszaken.
In Amersfoort is er actieve samenwerking met buurgemeenten en partners in de energietransitie. De gemeente investeert in duurzame elektriciteitsopwek en warmteoplossingen, en werkt aan initiatieven zoals energiecoöperaties. Toekomstplannen richting 2030-2050 bevatten thema’s als energietransitie, wonen en sociale kwesties.
Hoewel er hulpvormen zijn, blijven beperkingen bestaan. Voor bepaalde groepen, zoals studenten en mensen met inbegrepen energiekosten, is de hulp beperkt. Toekomstige beleidsmaatregelen kunnen gericht worden op het vergroten van de toegankelijkheid en het versterken van duurzame oplossingen.