Voor mensen met een chronische ziekte of een beperking zijn energiekosten vaak niet alleen hoger, maar ook minder goed te besturen vanwege beperkte inkomsten en afhankelijkheid van zorgvoorzieningen. In Nederland zijn er regelingen en tegemoetkomingen bedoeld om deze groep extra te ondersteunen, maar de praktijk blijkt vaak onvoldoende om het eindige budget van deze mensen te verlichten. Deze artikel behandelt de huidige situatie rondom energiekosten en mogelijke financiële tegemoetkomingen voor chronisch zieken, met een focus op de beschikbare hulp van de gemeente, de Wmo en de Wajong, evenals het voorgenomen beleid dat in 2027 zou kunnen worden ingevoerd. Daarnaast worden de technische en administratieve aspecten van de tegemoetkomingen uitgelegd, inclusief toepasselijke voorwaarden en limieten.
De situatie van chronisch zieken en energiekosten
Chroniciteit betekent vaak dat iemand langdurig of levenslang hoge kosten moet dragen. Deze kosten zijn niet alleen gerelateerd aan medische zorg, maar ook aan het dagelijks levensonderhoud, waaronder energie. Volgens de informatie uit de bronnen is het energieverbruik bij chronisch zieken vaak aanzienlijk hoger dan bij gezonde mensen. Dit komt bijvoorbeeld door het gebruik van medische hulpmiddelen die elektriciteit nodig hebben, zoals elektrische rolstoelen, ademhalingstoestellen of infuuspompen. Bovendien is het in sommige gevallen onmogelijk om energiearmoede te voorkomen, doordat beperkingen de dagelijkse activiteiten beïnvloeden en het gebruik van hulpmiddelen of professionele zorg verhoogt.
De kosten van energie zijn sinds de afgelopen jaren fors gestegen, wat de financiële druk op kwetsbare groepen nog verder heeft vergroot. In combinatie met hoge zorgkosten en vaak een laag inkomen, leidt dit tot een situatie waarin chronisch zieken opnieuw worden bestraft door beleid dat in eerste instantie bedoeld is voor de algemene bevolking.
Hoge energiekosten en beperkte middelen
Voor mensen die verplicht zijn om hun huiselijke omgeving aan te passen om hun chronische aandoening te kunnen hanteren, is energie niet alleen een kost, maar ook een noodzaak. Denk bijvoorbeeld aan versterkte verlichting voor mensen met visuele beperkingen, verwarming voor mensen met reuma of een warme omgeving voor astma-patiënten. Deze aanpassingen zijn vaak essentieel voor het voeren van een normaal leven, maar leiden tot hogere energierekeningen.
De beschikbare informatie laat ook zien dat de huidige tegemoetkomingen vaak niet voldoende zijn om deze extra kosten te dekken. Bovendien zijn er beperkingen in de vorm van inkomensgrenzen, vergoedingen en administratieve vereisten die het voor chronisch zieken niet altijd makkelijk maken om deze hulp te krijgen.
Tegemoetkomingen voor energiekosten en zorgkosten
Twee belangrijke regelingen voor chronisch zieken zijn:
- Tegemoetkomingen via gemeenten – zoals beschreven in de beleidsregel van gemeente Rheden.
- Energieondersteuning via Wmo-voorzieningen en Wajong – die aansluiten op de algemene regels voor hulpverlening aan mensen met een beperking of chronische aandoening.
Deze regelingen kunnen belangrijk zijn voor het verlichten van de financiële druk, maar het is essentieel om te begrijpen hoe ze precies werken en welke voorwaarden gelden.
Tegemoetkoming voor chronisch zieken (Tegemoetkomingen via gemeenten)
De gemeente Rheden biedt sinds januari 2026 een tegemoetkoming aan mensen met een chronische ziekte of beperking die hoge zorgkosten hebben. Deze regeling is bedoeld om de financiële last van het eigen risico te verlichten, maar ook om extra zorgkosten, zoals energiekosten, te ondersteunen.
De tegemoetkoming is bedoeld voor mensen die voldoen aan de volgende voorwaarden:
- Ze wonen zelfstandig.
- Ze zijn 18 jaar of ouder.
- Ze verdienen niet meer dan 120% van de bijstandsnorm.
- Hun vermogen is lager dan de vermogensgrens.
- Ze hebben in 2026 het volledige eigen risico van € 385 betaald.
- Ze betalen een eigen bijdrage aan het Centraal Administratie Kantoor (CAK) in het kader van de Wlz of vervoersvoorzieningen via Wmo.
- Ze ontvangen individuele studietoeslag volgens de participatiewet.
- Ze kunnen een medische verklaring aanbieden die aantoont dat er sprake is van een chronische ziekte of beperking.
- Ze hebben in de drie jaar voorafgaand aan de aanvraag het eigen risico opgebruikt.
De tegemoetkoming bedraagt € 219,90 per persoon in 2025, en de regeling is 1 keer per kalenderjaar aan te vragen. De hoogte voor 2026 is op dit moment nog niet bekend. Na 31 maart 2027 is het niet meer mogelijk om aanvragen in te dienen voor 2026.
Beperkingen en administratieve vereisten
Hoewel deze tegemoetkoming een belofte biedt, zijn er beperkingen. De tegemoetkoming is enkel beschikbaar voor mensen die aan meerdere administratieve voorwaarden voldoen. Dit betekent dat niet iedereen die hoge energiekosten heeft automatisch in aanmerking komt. Bovendien is het bedrag niet genoeg om het complete eigen risico van € 460 in 2027 te dekken, wat het voorgenomen beleid zou betreffen.
De tegemoetkoming is ook slechts éénmalig per jaar, wat betekent dat mensen die in meerdere jaren het volledige eigen risico opbouwen, meerdere keren een aanvraag moeten doen. Hierbij moet rekening gehouden worden met veranderende regels en administratieve vereisten.
Energieondersteuning via Wmo en Wajong
Onder de Wet Maatschappelijke Zorg (Wmo) zijn er regelingen voor mensen met een chronische aandoening of beperking. Deze regelingen kunnen aansluiten op energiekosten, zorgkosten en andere uitgaven die verband houden met de ziekte of beperking.
Algemene voorzieningen
Algemene voorzieningen zijn voorzieningen die gemeenten aanbieden voor bepaalde doeleinden, zoals maaltijd- en boodschappendiensten, activiteiten in een buurthuis of huishoudelijke hulp. Deze voorzieningen zijn meestal niet gratis, maar ze kunnen wel verlagingen bieden. Een voorbeeld is het 'abonnementstarief', dat beperkt is tot € 21,80 per maand voor bepaalde voortdurende hulp.
Voor energiekosten is het meest relevant dat bepaalde gemeenten huishoudelijke hulp aanbieden die indirect kan leiden tot lagere energierekeningen. Denk bijvoorbeeld aan schoonmaakhulp die ervoor zorgt dat het huis warmer blijft of dat energie wordt bespaard.
Maatwerkvoorzieningen
Maatwerkvoorzieningen zijn gericht op de individuele situatie van de persoon. Voor mensen met chronische aandoeningen kan het bijvoorbeeld gaan om hulp bij het regelen van energie- of zorgkosten. Deze voorzieningen kunnen bijvoorbeeld energieefficiënte aanpassingen aan het huis ondersteunen, zoals het installeren van zonnepanelen of het isoleren van de woning. Hierbij is het mogelijk om een bepaalde vergoeding te krijgen of subsidies te ontvangen die gericht zijn op het verlagen van energiekosten.
Hulp bij stroomkosten voor hulpmiddelen
Mensen met een beperking gebruiken vaak hulpmiddelen die elektriciteit verbruiken, zoals elektrische rolstoelen, ademhalingstoestellen of infuuspompen. Deze hulpmiddelen kunnen leiden tot aanzienlijk hogere stroomkosten. In sommige gevallen is het mogelijk om deze stroomkosten te vergoeden of af te trekken.
Een belangrijk punt is dat stroomkosten voor hulpmiddelen vaak niet aftrekbaar zijn als zorgkosten bij de aangifte van inkomstenbelasting, tenzij de hulpmiddelen zelf aftrekbaar zijn. Dit betekent dat mensen die bijvoorbeeld een elektrische rolstoel gebruiken, in de praktijk geen vergoeding krijgen voor de stroom die die rolstoel verbruikt.
Noodfonds en gemeentelijke ondersteuning
In de winterperiode kan er extra ondersteuning beschikbaar komen voor mensen in energiearmoede. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft aangekondigd dat huishoudens in energiearmoede ondersteuning kunnen krijgen via hun gemeente. Deze ondersteuning kan bijvoorbeeld bestaan uit een vergoeding voor een deel van de energierekening of het aanbod van voordelige energieleveranciers.
Het Noodfonds, dat vroeger regelmatig openging in tijden van crisis, is in 2026 niet opengesteld. Dit betekent dat mensen die hulp nodig hebben met energiekosten moeten kijken naar de beschikbare gemeentelijke ondersteuning. Het is belangrijk om de website van de eigen gemeente goed in de gaten te houden voor updates over deze regelingen.
Beleid en voorgestelde veranderingen
De huidige situatie van chronisch zieken in Nederland wordt vooral gekenmerkt door een combinatie van hoge kosten, laag inkomen en beperkte ondersteuning. Echter, het coalitieakkoord bevat plannen voor veranderingen die in 2027 kunnen worden ingevoerd. Deze veranderingen hebben te maken met het eigen risico, de compensatie via gemeenten en de mogelijkheid om het eigen risico te beperken per behandeling.
Voorgenomen verhoging van het eigen risico
In 2027 is gepland om het eigen risico te verhogen naar € 460 per jaar. Voor mensen die intensief zorg gebruiken, is dit een aanzienlijke verhoging. Deze groep maakt vaak al het volledige eigen risico op in korte tijd. Voor mensen met een laag inkomen, zoals wajongers, betekent dit dat een belangrijk deel van hun budget wordt besteed aan zorgkosten.
De voorgestelde compensatie via gemeenten en het beperken van het eigen risico per behandeling zijn bedoeld om dit probleem te verlichten. Echter, volgens de informatie uit de bronnen blijven deze maatregelen onvoldoende, omdat ze inkomensafhankelijk zijn en vaak niet beschikbaar zijn voor iedereen die het nodig heeft.
Kritiek op het huidige beleid
Er is een duidelijke kritiek op het huidige beleid rondom zorgkosten en energiekosten. Het verhogen van het eigen risico wordt gezien als een boete op het leven met een chronische aandoening. In plaats van een prikkel tot kostenbewustzijn, leidt het tot een verdieping van armoede bij kwetsbare groepen.
De huidige ondersteuning is vaak versnipperd en niet genoeg om het complete budget van deze mensen te verlichten. Daarnaast is het moeilijk om de beschikbare tegemoetkomingen te combineren met andere regelingen of subsidies.
Conclusie
Chronisch zieken in Nederland hebben te maken met hoge energiekosten, gecombineerd met een laag inkomen en beperkte ondersteuning. Er zijn regelingen beschikbaar, zoals tegemoetkomingen via gemeenten, energieondersteuning via Wmo en Wajong, en het gebruik van maatwerkvoorzieningen. Echter, deze regelingen zijn vaak beperkt in omvang, administratief complex en inkomensafhankelijk. Bovendien is de voorgestelde verhoging van het eigen risico in 2027 een extra financiële belasting voor deze groep, die al op de rand van de armoedegrens leeft.
Het is essentieel dat beleid en regelingen beter worden afgestemd op de werkelijke behoeften van chronisch zieken. Dit betekent dat er meer ruimte moet zijn voor individuele situaties, dat er meer ondersteuning moet komen voor energiekosten en dat het eigen risico niet langer verhoogd mag worden voor mensen die niet anders kunnen dan zorg gebruiken.