Inleiding
In de huidige situatie van stijgende energiekosten en veranderende beleidsmaatregelen wordt steeds duidelijker dat het gebruik van gas in huishoudens een aanzienlijke impact heeft op de energierekening. Vooral in het licht van recente veranderingen in de structuur van energietoeslagen en belastingen, is het belangrijk om te begrijpen hoe energiekosten opgebouwd zijn en wat alternatieven zijn voor huishoudens die overwegen om geen gas te gebruiken. Deze artikelen gaan dieper in op de gevolgen van het afhankelijk zijn van gas, de structuur van energiebelastingen en toeslagen, en welke opties beschikbaar zijn voor huishoudens die hun energieverbruik willen verduurzamen of volledig willen afhankelijk zijn van gas.
Energiekosten en de rol van gas
Gas is sinds jaren een belangrijk onderdeel van het energieverbruik in Nederlandse huishoudens. Het wordt vooral gebruikt voor verwarming en het voorzien van energie voor het fornuis. Echter, de kosten van gas zijn de laatste jaren fors gestegen, en dit heeft geleid tot een steeds groter aantal huishoudens dat overweegt om over te stappen op alternatieve energiebronnen of om hun energieverbruik te verduurzamen.
De afzondering van de gasregiotoeslag
Tot 2020 was de gasprijs in Nederland afhankelijk van de regio waar een huishouden zich bevond. Dit kwam voort uit de gasregiotoeslag, een toeslag die per regio kon verschillen. Deze toeslag werd voornamelijk bepaald door de afstand tussen de woning en het centrale gaswinningsterrein in Slochteren (Groningen). Hoe verder men woond van dit centrum, hoe hoger de toeslag.
De gasregiotoeslag is op 1 januari 2020 afgeschaft. Daardoor is de gasprijs sindsdien gelijk voor alle regio’s. Toch kan het nuttig zijn om te weten in welke vroegere gasregio men zich bevond. In de tabel hieronder zijn de voormalige toeslagen per regio opgenomen, wat een goed inzicht geeft in de voorgaande verdeling:
| Regio | Toeslag voor kleinverbruikers (€/m³) | Toeslag voor kleinverbruikers incl. btw (€/m³) | Toeslag voor grootverbruikers (€/m³) | Toeslag voor grootverbruikers incl. btw (€/m³) |
|---|---|---|---|---|
| Regio 1 | € 0,00428 | € 0,00518 | € 0,00384 | € 0,00465 |
| Regio 2 | € 0,01786 | € 0,02161 | € 0,01580 | € 0,01912 |
| Regio 3 | € 0,00715 | € 0,00865 | € 0,00608 | € 0,00735 |
| Regio 4 | € 0,00000 | € 0,00000 | € 0,00000 | € 0,00000 |
| Regio 5 | € 0,01129 | € 0,01366 | € 0,00962 | € 0,01164 |
| Regio 6 | € 0,01270 | € 0,01537 | € 0,01022 | € 0,01236 |
| Regio 7 | € 0,01264 | € 0,01529 | € 0,01064 | € 0,01287 |
| Regio 8 | € 0,00151 | € 0,00183 | € 0,00130 | € 0,00157 |
| Regio 9 | € 0,00846 | € 0,01024 | € 0,00713 | € 0,00862 |
| Regio 10 | € 0,00771 | € 0,00933 | € 0,00647 | € 0,00783 |
Hoewel de toeslagen per regio niet langer van toepassing zijn, is het nog steeds mogelijk dat energieleveranciers een vaste toeslag berekenen, die wel gelijk is voor alle regio’s.
De rol van Gasunie
Het Nederlandse gasnetwerk wordt beheerd door Gasunie. Gasunie is verantwoordelijk voor het transport van gas vanaf de productielocaties naar de verbruikers. De energieleveranciers betalen een vaste tarief voor dit transport, wat verder wordt doorberekend op de klant. Deze kosten vormen een belangrijk onderdeel van de totale gasprijs.
Energiebelasting en toeslagen in 2025 en 2026
Naast transportkosten, is er ook een overheidsheffing op gasverbruik, namelijk de energiebelasting. De energiebelasting is een fiscale toeslag die per m³ gas berekend wordt. Deze belasting is bedoeld om investeringen in duurzame energie te stimuleren en wordt jaarlijks vastgesteld op 1 januari.
De energiebelasting is in 2025 € 0,70 per m³ gas. In 2026 is deze belasting iets gestegen naar € 0,73 per m³. Deze verandering is mede het gevolg van het Belastingplan dat op Prinsjesdag 2025 werd aangekondigd.
Naast de belasting zelf, is er ook een vorm van teruggave voor huishoudens, genaamd de "vermindering energiebelasting". Deze teruggave is bedoeld om huishoudens te ondersteunen bij de stijgende energiekosten. In 2025 was de teruggave € 635 per jaar, en in 2026 is deze iets lager gesteld op € 629 per jaar. Deze teruggave wordt verrekend op de energierekening, meestal afgetrokken van de variabele leveringskosten voor stroom.
Btw over energiekosten
Het is belangrijk om te weten dat de 21% btw ook van toepassing is op de energiebelasting. In de afgelopen jaren was er een tijdelijke verlaging van de btw op energie naar 9%, maar deze maatregel is in juli 2022 beëindigd. Sindsdien wordt er weer 21% btw berekend over gas, stroom en stadsverwarming.
Deze btw wordt berekend over zowel de leveringskosten als de netbeheerkosten en overheidsheffingen. Dit betekent dat huishoudens ook btw moeten betalen op de energiebelasting zelf, wat het totale bedrag verder opdrijft.
Energiebelasting op elektriciteit
In tegenstelling tot gas, is de energiebelasting op elektriciteit sinds 2026 iets lager. In 2025 was deze € 0,12 per kWh, en in 2026 is deze verlaagd naar € 0,11 per kWh. Deze vermindering is een deel van het beleid om de overgang naar duurzame energie te faciliteren.
Alternatieven voor het gebruik van gas
Voor huishoudens die overwegen om geen gas te gebruiken, zijn er verschillende alternatieven beschikbaar. Deze alternatieven kunnen zowel tijdelijk als permanent van aard zijn, afhankelijk van de behoeften en mogelijkheden van het huishouden.
Stadsverwarming
Een populaire optie is het gebruik van stadsverwarming. Hierbij wordt warmte geleverd via een centrale bron, vaak via een districtsnetwerk dat verband houdt met lokale warmteproductie. Huishoudens die gebruik maken van stadsverwarming betalen geen gas, en hun energierekening is vooral afhankelijk van het verbruik van warmte. Dit kan een goede optie zijn voor huishoudens die hun verbruik willen verduurzamen en tegelijkertijd hun afhankelijkheid van fossiele brandstoffen willen verminderen.
Elektrische verwarming
Een andere optie is het overstappen naar elektrische verwarming. Hierbij wordt elektriciteit gebruikt om de woning te verwarmen, bijvoorbeeld via een warmtepomp of elektrische verwarmingsinstallatie. Elektrische verwarming is een duurzame optie, zeker als de elektriciteit uit duurzame bronnen komt.
Een warmtepomp is een efficiënte manier om elektriciteit om te zetten in warmte. Deze installatie kan zowel in winter als in zomer gebruikt worden, afhankelijk van de behoefte aan verwarming of koeling. Het nadeel van elektrische verwarming is dat de kosten van elektriciteit in de afgelopen jaren ook zijn gestegen, waardoor het belang is van het energieverbruik te beheersen en eventueel te verduurzamen.
Verduurzaming van de woning
Een andere strategie voor huishoudens die hun energieverbruik willen verduurzamen of willen verminderen, is het verbeteren van de energie-efficiëntie van de woning. Dit kan gedaan worden door isolatie te verbeteren, ramen en deuren te vervangen, en elektrische apparaten met een hoge energie-efficiëntie te installeren.
Deze maatregelen kunnen leiden tot een aanzienlijke vermindering van het energieverbruik, wat op lange termijn kan leiden tot lagere energiekosten. Bovendien kunnen huishoudens profiteren van subsidies of kredieten voor verduurzaming, afhankelijk van de beschikbare maatregelen op dat moment.
Het Tijdelijk Noodfonds Energie
In de afgelopen jaren heeft de overheid samen met energiebedrijven een tijdelijk noodfonds opgezet voor huishoudens die moeite hebben met het betalen van hun energierekening. Dit fonds was bedoeld om huishoudens tijdelijk te ondersteunen bij hun energiekosten. Het fonds was echter van korte duur en is eind 2025 volledig uitgeput. Het loket voor dit fonds moest al na een week sluiten vanwege de hoge vraag.
Ondanks het feit dat het fonds niet is gecontinueerd, zijn er nog steeds alternatieven voor huishoudens die moeite hebben met het betalen van hun energierekening. Deze alternatieven kunnen variëren van subsidies tot hulp bij het verduurzamen van de woning.
Toekomstige ondersteuning
Volgens de beschikbare informatie is er op lange termijn sprake van een permanent vangnet voor huishoudens die de energiekosten niet kunnen betalen. Dit vangnet zou vanaf de winter van 2026/2027 beschikbaar komen, in combinatie met ondersteuning voor verduurzaming van woningen. Dit betekent dat huishoudens in de toekomst terecht kunnen bij dit vangnet als ze moeite hebben met hun energiekosten.
Conclusie
De keuze om geen gas te gebruiken in een huishouden kan zowel voordelen als uitdagingen met zich meebrengen. Aan de ene kant kan het leiden tot een vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en een verduurzamde energiebron. Aan de andere kant kunnen de kosten van alternatieven, zoals elektriciteit of stadsverwarming, ook stijgen, afhankelijk van de markt en het verbruik.
Het is belangrijk om te begrijpen hoe energiekosten zijn opgebouwd, met name de rol van de energiebelasting, toeslagen en btw. Deze kosten kunnen variëren per jaar en per energieleverancier, wat maakt dat het vergelijken van energieleveranciers een waardevolle strategie kan zijn voor huishoudens die hun kosten willen beheersen.
Voor huishoudens die overwegen om geen gas te gebruiken, zijn er meerdere alternatieven beschikbaar, waaronder stadsverwarming, elektrische verwarming en verduurzaming van de woning. Deze opties kunnen zowel tijdelijk als permanent van aard zijn, afhankelijk van de behoeften en mogelijkheden van het huishouden.