Inleiding
De afgelopen jaren zijn energiekosten in Nederland sterk gestegen, veroorzaakt door internationale ontwikkelingen zoals de oorlog in Oekraïne. Voor gezinnen en particulieren is dit een zware financiële belasting geworden. De overheid heeft daarom een energiestandhouwprogramma opgezet, waaronder ook een eenmalige energietoeslag van 800 euro is opgenomen voor mensen met een inkomen rond het sociale minimum. Deze toeslag is bedoeld om de financiële druk te verlichten.
Echter, het kabinet heeft gemeenten geadviseerd om studenten als groep uit te sluiten van de energietoeslag. Dit heeft geleid tot veel discussie, zowel onder studenten als juristen en sociale voorzieningen. Studentenvakbonden zoals AKKU en LSVB pleiten voor een eerlijke behandeling en roepen op tot actie, zoals het indienen van individuele of groepsaanvragen en juridische procedures.
In dit artikel bespreken we de mogelijkheden en beperkingen voor studenten om de energietoeslag aan te vragen, met een focus op studenten die geen gebruik maken van studiefinanciering. We leggen uit waarom studenten in de regel worden uitgesloten, wat de juridische standpunten zijn en welke alternatieve financieringsmogelijkheden beschikbaar zijn om energiekosten te ondersteunen.
Wie valt in aanmerking voor de energietoeslag?
De energietoeslag is een eenmalige subsidie van 800 euro die bedoeld is voor mensen met een laag inkomen. De voorwaarden zijn:
- Het inkomen moet rond het sociale minimum liggen, dat in 2023 rond de 1.300 euro ligt.
- De persoon moet in Nederland wonen.
- Er moet een aanvraag worden ingediend via de gemeente.
Waarom worden studenten vaak uitgesloten?
Volgens het kabinet en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) vallen studenten als groep in principe buiten de energietoeslag. Er zijn twee hoofdredenen hiervoor:
Energiekosten zijn vaak inbegrepen in de huurprijs: Vooral bij studenten die wonen in studentenhuurwoningen (zoals studentenhuisvesting) is de energie in het huurbedrag opgenomen. Hierdoor zou de toeslag niet direct de persoon ondersteunen, maar de huiseigenaar.
Studenten wonen vaak nog bij hun ouders: In dat geval wordt aangenomen dat de energiekosten onderdeel zijn van het gezamenlijke huishouden. Dit betekent dat de student geen afzonderlijke financiële verantwoordelijkheid heeft.
Daarnaast valt iedere student jonger dan 21 jaar onder de verantwoordelijkheid van hun ouders, wat in juridische zin een reden kan zijn om hen automatisch uit te sluiten.
Juridische ontwikkelingen en studentenrechten
Hoewel het kabinet en VNG adviseren om studenten uit te sluiten, zijn er juridische uitspraken geweest die dit standpunt in twijfel trekken.
Eén student krijgt energietoeslag
Een 30-jarige student uit Nijmegen kreeg onlangs op juridische weg toegang tot de energietoeslag. De rechter oordeelde dat studenten niet als groep automatisch kunnen worden uitgesloten, omdat er ook studenten zijn die alleen wonen en onder het sociale minimum vallen. De rechter benadrukte dat individuele omstandigheden moeten worden geëvalueerd, niet alleen het feit dat iemand student is.
Advies van vakbonden
De studentenvakbond AKKU roept studenten op om massaal een aanvraag in te dienen. Ze adviseren studenten om geen studiefinanciering te vermelden bij de aanvraagprocedure, omdat dit vaak leidt tot directe afwijzing. In plaats daarvan wordt het als een bijkomende inkomstenbron genoemd. Dit is een strategie om de aanvraag in behandeling te krijgen.
De LSVB beaamt deze aanpak en adviseert studenten om de toeslag gewoon aan te vragen. Volgens hen is het pas wanneer de aanvraag wordt afgewezen dat een juridische procedure kan worden ingeleid.
Energiekosten voor studenten zonder studiefinanciering
Studenten die geen gebruik maken van studiefinanciering (zoals een basisbeurs of aanvullende beurs) vallen vaak in een mogelijk leemte van de huidige regelingen. Zij hebben meestal geen ander formeel inkomen en moeten hun levensonderhoud financieren via bijverdiensten, ouderbijdrage of leningen.
Financiële druk
Energiekosten zijn een vaste last die niet altijd makkelijk te verlagen is. Voor studenten die al met beperkte middelen omgaan, vormt dit een extra belasting. In 2023 zijn energiekosten met wel 60% gestegen in vergelijking met 2022, wat leidt tot een toename van totaalverbruikskosten met honderden euro’s per maand.
Alternatieve financieringsbronnen
Studenten zonder studiefinanciering kunnen overwegen om gebruik te maken van andere financieringsmogelijkheden. Hieronder een overzicht van zeven inkomstenbronnen die vaak vergeten worden:
- Teruggave inkomstenbelasting: Als je een bijbaantje hebt, is het belangrijk om aangifte van inkomstenbelasting te doen. Vaak wordt er te veel belasting ingehouden, en kun je dit terugkrijgen.
- Zorgtoeslag: Studenten in het hoger onderwijs kunnen recht hebben op een zorgtoeslag als hun inkomen onder een bepaalde drempel ligt.
- Profileringsfonds: Voor studenten met een medische beperking of bijzondere omstandigheden is dit fonds een mogelijkheid om extra financiering te krijgen.
- Studietoeslag: Voor studenten met een medische beperking is er een maandelijkse toeslag beschikbaar. Het bedrag verschilt per gemeente.
- Meedoenregeling: Deze regeling ondersteunt studenten met een beperking of beperkte mogelijkheid om bij te verdienen. De bedragen variëren per gemeente.
- Collectieve ziektekostenverzekering: Iedereen in Nederland moet een ziektekostenverzekering hebben. Dit is een verplichte uitgave.
- Individuele bijstand: Voor studenten met een medische beperking of beperkte inkomsten is er ook aanspraak op bijstand in bepaalde gevallen.
De rol van gemeenten en voorzieningen
De verantwoordelijkheid voor het verlenen van energietoeslagen ligt bij de gemeenten. Ze volgen richtlijnen van het kabinet, maar hebben ook bepaalde discretionaire ruimte om individuele situaties te beoordelen. Dit maakt het mogelijk dat enkele gemeenten wel bereid zijn om studenten een toeslag te geven, zeker als de student alleen woont en onder het sociale minimum verkeert.
De gemeente Nijmegen heeft bijvoorbeeld geen bereidheid uitgesproken om studenten automatisch te accepteren. Ze benadrukken dat alle aanvragen eerlijk en volledig moeten worden ingevuld. Volgens hen is het de bedoeling dat mensen die niet voldoen aan de voorwaarden, ook op dat punt worden afgewezen.
Juridische en politieke perspectieven
De huidige regeling is niet zonder kritiek. Er is een groot onderscheid gemaakt tussen studenten en niet-studenten, wat juridisch gezien niet altijd gerechtvaardigd is. Studenten die alleen wonen en onder het sociale minimum verkeren, verschillen nauwelijks van niet-studenten in een vergelijkbare situatie.
Er is momenteel sprake van een juridisch precedent via de rechtszaak van een 30-jarige student. Als dit precedent wordt gevolgd, is er kans op verandering in de regeling. Studentenvakbonden en juristen zien dit als een kans om groepsacties te starten of groepsprocedures in te stellen.
Conclusie
De energietoeslag is een belangrijke financieringsmaatregel voor mensen met een laag inkomen. Echter, studenten worden vaak automatisch uitgesloten, wat controversieel is. Studenten zonder studiefinanciering vallen in een leemte van de huidige regelingen, omdat ze geen andere inkomstenbronnen hebben.
Hoewel het kabinet en gemeenten adviseren om studenten uit te sluiten, zijn er juridische en politieke ontwikkelingen die dit standpunt in twijfel trekken. Studenten die in een vergelijkbare situatie verkeren als niet-studenten, kunnen recht hebben op de toeslag.
Het is belangrijk dat studenten bewust worden van hun rechten, en dat ze bereid zijn om aanvragen in te dienen, zeker als het juridisch mogelijk is om deze te winnen. Voor studenten zonder studiefinanciering zijn er ook andere financieringsmogelijkheden beschikbaar die kunnen worden overwogen om energiekosten te ondersteunen.