Energiearmoede is een groeiend probleem in Nederland. Het betreft de situatie waarin huishoudens meer dan een aanzienlijk deel van hun inkomen moeten uitgeven aan energie om hun woning comfortabel te kunnen verwarmen. Volgens TNO stijgt het aantal huishoudens in energiearmoede, en is er sprake van een groei van 7% naar minimaal 10% van alle huishoudens in Nederland. Voor mensen die in zo’n situatie verkeren, zijn er regelingen op de markt om financiële steun te bieden. In deze artikel wordt ingegaan op de huidige situatie rondom energiearmoede, de regelingen zoals het Tijdelijk Noodfonds Energie en de energietoeslag, en de toekomstplannen van het kabinet om dit probleem aan te pakken.
Wat is energiearmoede?
Energiearmoede ontstaat wanneer huishoudens een groot deel van hun inkomen moeten besteden aan energiekosten om hun woning comfortabel te kunnen verwarmen. Volgens de informatie, is sprake van energiearmoede wanneer huishoudens meer dan 10% van hun inkomen uitgeven aan energie. Energiearme huishoudens geven gemiddeld 13% tot 20% van hun inkomen uit aan energie, terwijl een gemiddeld huishouden dit percentage lager zit, op ongeveer 5%.
Het verschil tussen een energiearm huishouden en een huishouden dat wel voldoende inkomen heeft, maar hoge energiekosten heeft, ligt in het inkomen. Er is geen sprake van energiearmoede wanneer mensen wel een redelijk inkomen hebben, maar tegelijkertijd hoge energiekosten maken, bijvoorbeeld vanwege een verwarmd zwembad of een slecht geïsoleerde woning.
Volgens TNO was in 2021 het aantal energiearme huishoudens in Nederland 550.000. Sindsdien is dit aantal toegenomen naar minstens 700.000 huishoudens. Binnen deze groep zijn er 250.000 huishoudens die zowel een laag inkomen hebben als een slecht geïsoleerde woning, waardoor de energiekosten nog hoger liggen. Daarnaast zijn er ook ongeveer 140.000 mensen die in verborgen energiearmoede leven.
Het Tijdelijk Noodfonds Energie
Het Tijdelijk Noodfonds Energie is een regeling die is opgericht om huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten te steunen. Het fonds is een combinatie van particuliere steun van energieleveranciers en overheidsfinanciering. Het is geen overheidsfonds, maar een particulier fonds vanuit de energiemaatschappijen met steun van de overheid.
In 2023 was er nog een prijsplafond voor gas en licht, en werd de energietoeslag uitgekeerd aan huishoudens met een laag inkomen. Het prijsplafond houdt op per 1 januari 2024, en ook de energietoeslag stopt. Het prijsplafond zou volgens de regering niet meer nodig zijn, omdat de energieprijzen sindsdien zijn gedaald. Met het huidige plafond zijn er nu vast contracten mogelijk bij lage energieprijzen.
Hoewel zowel het prijsplafond als de energietoeslag zijn gestopt, is het Tijdelijk Noodfonds Energie in 2024 wel voortgezet. Het fonds is opnieuw beschikbaar geweest voor huishoudens die in 2025 met hoge energiekosten te maken hebben.
Wie kan het Noodfonds gebruiken?
Het Noodfonds Energie helpt huishoudens die voldoen aan bepaalde voorwaarden. De steun hangt af van het bruto inkomen, de energierekening en de woonsituatie (alleenwonend of samenwonend). Voor mensen met een laag inkomen (tot 130% sociaal minimum) is er steun beschikbaar als zij 8% van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening. Voor mensen met een laag middeninkomen (tot 200% sociaal minimum) is de grens 10% van het inkomen.
Bijvoorbeeld: een huishouden met een bruto inkomen van € 2.450 per maand en een energierekening van € 235 per maand ontvangt steun. Het Noodfonds betaalt het deel van de energierekening dat boven de 8% van het inkomen ligt. In dit voorbeeld is dat € 39, en dat bedrag wordt gedurende 6 maanden vanaf de aanvraag verlaagd bij de energieleverancier.
Het Tijdelijk Noodfonds Energie is vanaf eind april 2025 beschikbaar voor huishoudens die voldoen aan de voorwaarden. Het fonds is in eerste instantie niet opnieuw geopend voor 2025, maar na een laatste poging is het toch beschikbaar geweest. De exacte reden voor de vertraging is onduidelijk.
De energietoeslag
In 2023 werd de energietoeslag uitgekeerd aan huishoudens met een laag inkomen om de stijgende energiekosten te compenseren. Deze regeling is echter gestopt per 1 januari 2024. De energietoeslag was bedoeld voor huishoudens die in de maandelijkse kosten van energie zouden steken, en was een tijdelijke maatregel om energiearmoede te bestrijden.
De regering stelt dat de energieprijzen nu veel lager zijn dan in 2023, waardoor de energietoeslag niet langer nodig is. Er is nu een mogelijkheid om vast contracten af te sluiten bij lage energieprijzen. Volgens de FNV is het echter belangrijk dat er extra maatregelen komen, omdat mensen ondanks de lage prijzen toch meer kwijt zijn aan hun energierekening vanwege hogere belastingen en BTW.
Toekomstplannen van het kabinet
Om op de lange termijn energiearmoede aan te pakken, heeft het kabinet besloten om extra middelen vrij te maken. Vanaf de winter van 2025 is er sprake van een publiek energiefonds dat gericht is op huishoudens die hun energierekening niet kunnen betalen. Dit fonds is opgenomen in het publieke energiefonds dat in totaal € 339,75 miljoen beschikbaar heeft. Dit bedrag is € 105,25 miljoen hoger dan aanvankelijk was gepland.
De extra middelen zijn mogelijk gemaakt door het sterker inzetten op hulp bij energiearmoede binnen het Europese sociaal klimaatfonds. De Europese middelen zijn echter nog afhankelijk van goedkeuring door de Europese Commissie. De precieze looptijd van het publieke energiefonds is nog niet vastgesteld, maar het doel is om huishoudens deze winter extra hulp te bieden.
Naast dit fonds wordt er ook € 10 miljoen extra beschikbaar gesteld door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om huishoudens met energiearmoede beter te bereiken. De 151.000 huishoudens die hebben aangevraagd via het Tijdelijk Noodfonds Energie en openstaan voor extra hulp komen automatisch in aanmerking voor ondersteuning. Gemeenten kunnen deze middelen inzetten voor verduurzamingsinitiatieven, energiecoaches of inkomensondersteuning. Het doel is om de energierekening voor huishoudens deze winter beheersbaarder te maken.
Energiearmoede en de bouwsector
Energiearmoede is niet alleen een financieel probleem, maar ook een technisch en bouwkundig vraagstuk. Veel energiearme huishoudens wonen in slecht geïsoleerde woningen, waardoor de energiekosten hoger liggen. Dit betekent dat renovatie en verbouwing van woningen een rol kunnen spelen bij het verlagen van energiekosten.
Energiecoaches en verduurzamingsinitiatieven kunnen huishoudens helpen bij het verbeteren van de energieprestatie van hun woning. Dit kan bijvoorbeeld gaan om het aanbrengen van isolatie, het vervangen van ramen of het optimaliseren van het verwarmingssysteem. Deze maatregelen helpen niet alleen om energiekosten te verlagen, maar ook om het comfort in de woning te verbeteren.
In de bouwsector zijn er verschillende programma’s en subsidies beschikbaar voor huishoudens die hun woning willen verduurzamen. Deze subsidies zijn vaak gericht op huishoudens met een laag inkomen en kunnen gecombineerd worden met steunregelingen zoals het Tijdelijk Noodfonds Energie.
Hoe aanvragen bij het Noodfonds Energie
Het aanvragen bij het Tijdelijk Noodfonds Energie is via de officiële website: www.noodfondsenergie.nl. Op deze site staat uitgelegd welke voorwaarden gelden en hoe het aanvraagproces verloopt.
Voor mensen die vragen hebben over het fonds, is er een Noodfondslijn beschikbaar. De Noodfondslijn is te bereiken op 085 - 088 1111, van maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur. Bovendien is er een e-mailadres waarop vragen gesteld kunnen worden: [email protected].
Het fonds betaalt steun gedurende 6 maanden vanaf het moment dat de aanvraag is gedaan. De steun wordt afgeleid van de maandelijkse energierekening en het bruto inkomen van het huishouden. Het is belangrijk dat het inkomen van alle volwassenen in het huishouden die ouder zijn dan 23 jaar meegerekend wordt.
Conclusie
Energiearmoede is een groeiend probleem in Nederland. Het betreft huishoudens die een groot deel van hun inkomen moeten besteden aan energiekosten om hun woning comfortabel te kunnen verwarmen. Het aantal energiearme huishoudens is toegenomen, en er zijn regelingen op de markt om deze huishoudens te steunen. Het Tijdelijk Noodfonds Energie en de energietoeslag zijn voorbeelden van regelingen die zijn opgericht om huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten te helpen.
De regering heeft ook aangekondigd dat er extra middelen beschikbaar komen om energiearmoede aan te pakken. Dit omvat een publiek energiefonds dat vanaf de winter van 2025 beschikbaar is, en extra middelen voor gemeenten om huishoudens te helpen bij verduurzamingsinitiatieven.
Voor mensen die in energiearmoede verkeren, is het belangrijk om te weten dat er regelingen bestaan om financiële steun te krijgen. Het aanvragen bij het Tijdelijk Noodfonds Energie is via de officiële website of via de Noodfondslijn. Huishoudens die openstaan voor extra hulp kunnen ook profiteren van programma’s gericht op verduurzamingsmaatregelen.
In de bouwsector speelt renovatie en verduurzaming een belangrijke rol bij het verlagen van energiekosten. Huishoudens die hun woning willen verbouwen of isoleren kunnen gebruikmaken van subsidies en programma’s die gericht zijn op energiearmoede. Dit helpt niet alleen om de energierekening te verlagen, maar ook om het comfort in de woning te verbeteren.
Energiearmoede is een complex probleem, maar er zijn maatregelen op de markt om dit aan te pakken. Het is belangrijk dat huishoudens die in deze situatie verkeren, weten dat er steun beschikbaar is en hoe ze deze kunnen aanvragen.