In 2023 blijft de energietoeslag een belangrijk instrument om mensen met een laag inkomen te helpen met de hoge energiekosten. Net als in 2022 wordt de toeslag uitgekeerd door gemeenten, op basis van een wetsvoorstel dat door minister Carola van Schouten is gepresenteerd. Het bedrag van de toeslag varieert per gemeente, maar in veel gevallen is het bedrag 800 euro, wat lager is dan het maximum van 1.300 euro dat in 2022 beschikbaar was. Dit verschil ontstaat door de mogelijkheid voor gemeenten om in 2023 een voorschot van 500 euro te geven, met de resterende 800 euro aan het einde van het jaar. In dit artikel geven we een overzicht van wie in aanmerking komt voor de energietoeslag, hoeveel mensen er in totaal kunnen profiteren, en hoe de uitkering werkt in de praktijk.
Wie ontvangt de energietoeslag van 800 euro?
De energietoeslag is bedoeld voor huishoudens met een laag inkomen, waarvan het netto maandinkomen onder een bepaalde drempel valt. Deze drempel is vastgesteld op 120 procent van het sociaal minimum. Voor individuen bedraagt deze drempel 1.434,79 euro, voor samenwonenden of getrouwde personen is het 2.049,70 euro, en voor gepensioneerde koppels is het 2.168,64 euro. Personen die een bijstandsuitkering, IOAW, IOAZ of Bbz-uitkering ontvangen, zijn automatisch in aanmerking genomen voor de energietoeslag.
Een belangrijk verschil ten opzichte van 2022 is dat mensen die al een voorschot van 500 euro hebben ontvangen in 2023 automatisch 800 euro krijgen, in plaats van de volledige 1.300 euro. Dit geldt voor huishoudens die al het voorschot hebben ontvangen, maar in 2023 nog steeds in aanmerking komen voor de energietoeslag. Voor deze groep is de toeslag dus beperkt tot 800 euro.
Daarnaast is er ook een regeling voor uitwonende studenten. Studenten die een aanvullende beurs ontvangen en uitwonend zijn, krijgen een eenmalige energietoeslag van 400 euro. Dit geldt voor studenten die in oktober 2023 nog steeds een uitwonende basisbeurs en aanvullende beurs ontvangen. Voor deze groep is de toeslag automatisch uitgekeerd via de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), zonder dat er een aanvraag nodig is.
Hoe werkt de uitkering van de energietoeslag?
De energietoeslag wordt uitgekeerd door gemeenten, en de hoogte van de toeslag hangt af van de keuze die gemeenten maken. In de meeste gevallen is de toeslag in 2023 800 euro. De toekenning van de toeslag gebeurt automatisch voor huishoudens die voldoen aan de doelgroepomschrijving en die al eerder in aanmerking kwamen voor de toeslag in 2022. In sommige gevallen is het nodig om een aanvraag in te dienen voor mensen die niet automatisch in aanmerking komen.
Een belangrijk verschil tussen 2022 en 2023 is dat gemeenten nu de mogelijkheid hebben om een voorschot van 500 euro te geven aan huishoudens die in aanmerking komen voor de energietoeslag. Dit voorschot dient als een tussentijdse uitkering om de hoge energiekosten in de eerste helft van 2023 te kunnen overbruggen. Als iemand dit voorschot heeft ontvangen, dan wordt de resterende toeslag van 800 euro uitgekeerd aan het einde van het jaar.
De uitkering van de energietoeslag is automatisch voor huishoudens die een uitkering ontvangen, zoals bijstand, IOAW of IOAZ. Deze huishoudens hoeven geen aanvraag in te dienen en krijgen de toeslag automatisch toegewezen door de gemeente. Voor andere huishoudens die wel in aanmerking komen, maar geen uitkering ontvangen, is het mogelijk om een aanvraag in te dienen bij de gemeente.
Rechtsongelijkheid en lokale bepalingen
Een belangrijk punt van kritiek op de energietoeslag is dat de uitkering per gemeente kan verschillen, wat leidt tot rechtsongelijkheid. De drempel van 120 procent van het sociaal minimum is vastgesteld door het kabinet, maar gemeenten mogen zelf bepalen wie in aanmerking komt voor de toeslag. Dit heeft geleid tot verschillen in toekenning tussen gemeenten, waarbij sommige gemeenten een ruimere doelgroep hanteren dan andere.
Minister Schouten erkent deze rechtsongelijkheid, maar stelt dat ze zich niet wil mengen in het lokale armoedebeleid van gemeenten. Partijen als de SP, de BBB en de PVV pleiten er voor om het budget te verhogen, zodat de drempel voor de energietoeslag kan worden opgehoogd tot 140 of 150 procent van het sociaal minimum. Volgens deze partijen hebben mensen die net boven de huidige drempel zitten, vaak dezelfde problemen met hoge energiekosten, maar vallen ze buiten de boot.
Gemeenten die het voorschot van 500 euro hebben uitgekeerd, zullen hun inwoners nu nog 800 euro uitkeren. Voor deze groep is de totale toeslag dus 1.300 euro, wat overeenkomt met de uitkering in 2022. Voor huishoudens die het voorschot niet hebben ontvangen, is de toeslag beperkt tot 800 euro.
De rol van de gemeente bij de energietoeslag
De gemeente speelt een centrale rol bij de uitkering van de energietoeslag. Het is de taak van de gemeente om te bepalen wie in aanmerking komt voor de toeslag en hoeveel de uitkering bedraagt. In de meeste gevallen is de toeslag 800 euro, maar in sommige gemeenten kan de uitkering hoger of lager zijn.
De gemeente bepaalt ook of een voorschot van 500 euro wordt uitgekeerd. Dit voorschot dient als een tussentijdse uitkering om de hoge energiekosten in de eerste helft van 2023 te kunnen overbruggen. Als iemand dit voorschot heeft ontvangen, dan wordt de resterende 800 euro uitgekeerd aan het einde van het jaar.
De uitkering van de energietoeslag gebeurt automatisch voor huishoudens die voldoen aan de doelgroepomschrijving en die al eerder in aanmerking kwamen voor de toeslag in 2022. Voor andere huishoudens is het mogelijk om een aanvraag in te dienen bij de gemeente. Dit is bijvoorbeeld het geval voor huishoudens die in 2022 niet in aanmerking kwamen voor de toeslag, maar in 2023 wel voldoen aan de voorwaarden.
De energietoeslag voor uitwonende studenten
Uitwonende studenten die een aanvullende beurs ontvangen, krijgen een eenmalige energietoeslag van 400 euro. Deze toeslag is automatisch uitgekeerd via de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), zonder dat er een aanvraag nodig is. De voorwaarden voor deze toeslag zijn dat de student in oktober 2023 nog steeds een uitwonende basisbeurs en aanvullende beurs ontvangt.
Studenten die geen recht meer hebben op een prestatiebeurs, maar nog wel lenen, zijn niet in aanmerking genomen voor de energietoeslag. Voor deze groep kan DUO niet bepalen of ze uitwonend zijn of niet. Minister Schouten belooft nog wel haar uiterste best te doen om uit te zoeken hoe ook deze studenten een tegemoetkoming kunnen krijgen.
De energietoeslag voor uitwonende studenten is los van de hogere studiebeurs die studenten ontvangen. Dit betekent dat de toeslag geen invloed heeft op andere uitkeringen of beurzen die studenten ontvangen.
Exclusies bij de energietoeslag
De energietoeslag is niet beschikbaar voor alle huishoudens. Er zijn bepaalde groepen die uitgesloten zijn van de uitkering. Dit zijn bijvoorbeeld dak- en thuislozen, die geen vaste verblijfplaats hebben en geen energierekening. Ook jongeren tot 21 jaar zijn uitgesloten van de toeslag, omdat hun ouders nog onderhoudsplichtig zijn.
Daarnaast is de toeslag ook niet beschikbaar voor huishoudens die al verhuisd zijn naar een andere gemeente waar de toeslag in 2023 al is uitgekeerd. In dat geval ontstaat er geen nieuw recht op de toeslag.
Conclusie
De energietoeslag van 2023 is een belangrijk instrument om mensen met een laag inkomen te helpen met de hoge energiekosten. De toeslag wordt uitgekeerd door gemeenten en bedraagt in de meeste gevallen 800 euro. Voor huishoudens die al een voorschot van 500 euro hebben ontvangen, is de toeslag beperkt tot 800 euro, terwijl mensen die geen voorschot hebben ontvangen de volledige 1.300 euro kunnen ontvangen. De toeslag is automatisch uitgekeerd voor huishoudens die voldoen aan de doelgroepomschrijving en die al eerder in aanmerking kwamen voor de toeslag in 2022.
De uitkering van de toeslag is automatisch voor huishoudens die een uitkering ontvangen, zoals bijstand, IOAW of IOAZ. Voor andere huishoudens is het mogelijk om een aanvraag in te dienen bij de gemeente. De rol van de gemeente is centraal bij de uitkering van de toeslag, en het is de taak van de gemeente om te bepalen wie in aanmerking komt voor de toeslag en hoeveel de uitkering bedraagt.
De energietoeslag is ook beschikbaar voor uitwonende studenten die een aanvullende beurs ontvangen. Deze studenten krijgen een eenmalige toeslag van 400 euro, die automatisch uitgekeerd wordt via DUO. De toeslag is los van de hogere studiebeurs die studenten ontvangen, en de voorwaarden zijn dat de student in oktober 2023 nog steeds een uitwonende basisbeurs en aanvullende beurs ontvangt.
De energietoeslag is uitgesloten voor bepaalde groepen, zoals dak- en thuislozen en jongeren tot 21 jaar. Ook huishoudens die al verhuisd zijn naar een andere gemeente waar de toeslag al is uitgekeerd, hebben geen recht op een nieuwe toeslag. De toeslag is dus niet beschikbaar voor alle huishoudens, maar alleen voor diegenen die voldoen aan de voorwaarden.