Inleiding
In Nederland wordt huurtoeslag verstrekt aan personen met een laag inkomen om de woonkosten van huurwoningen te dekken. Deze toeslag wordt beheerd door de Belastingdienst en is onderdeel van het bredere beleidskader van sociaal-economische ondersteuning. Echter, er zijn situaties waarin de huurtoeslag niet volledig of helemaal niet kan worden verstrekt, bijvoorbeeld wanneer iemand een eigen woning heeft, wanneer de administratie onvolledig is, of wanneer er sprake is van inkomensveranderingen gedurende het jaar.
Bij deze tijdelijke tekortkomingen kan bijzondere bijstand in de vorm van een woonkostentoeslag worden aangevraagd. Deze bijstand is niet automatisch toegankelijk, maar kan in bepaalde gevallen een alternatieve oplossing bieden voor personen die tijdelijk geen huurtoeslag ontvangen. In dit artikel wordt uitgebreid ingegaan op de omstandigheden waarin een woonkostentoeslag mogelijk is, hoe deze wordt berekend, en welke administratieve procedures belanghebben.
Wanneer is een woonkostentoeslag mogelijk?
De wettelijke grondslag voor het verlenen van bijzondere bijstand in de vorm van een woonkostentoeslag is te vinden in artikel 35, lid 1 van de Participatiewet. Deze regeling is bedoeld voor personen die geen (volledige) huurtoeslag kunnen ontvangen, maar die toch een laag inkomen hebben en tijdelijk hulp nodig hebben met hun woonkosten.
1. Huurtoeslag ontvangen na verhuizing
Een veelvoorkomende situatie waarin een woonkostentoeslag kan worden aangevraagd, is wanneer iemand tijdelijk dubbele huur moet betalen bij een verhuizing. Bijvoorbeeld, bij een noodzakelijke verhuizing, kan er sprake zijn van overlapping in huurkosten. De huurtoeslag wordt echter pas verstrekt op de eerste van de maand voor de woning waarin de persoon officieel is ingeschreven in de basisregistratie personen. Hierdoor kan er een tijdelijk gat in de ondersteuning ontstaan, dat met een woonkostentoeslag kan worden opgevuld.
Het is echter belangrijk dat de verhuizing binnen een redelijke termijn wordt voltrokken. Dit betekent dat de overgang van de oude naar de nieuwe woning niet mag duren langer dan noodzakelijk en dat de woonkostentoeslag slechts tijdelijk kan worden verstrekt.
2. Inkomensdaling gedurende het jaar
De huurtoeslag wordt berekend op basis van het geschatte jaarinkomen dat wordt verstrekt bij de aanvraag. Bij een inkomensdaling gedurende het jaar kan er een sprake zijn van een ongunstige verandering in de huurtoeslagverstreking. In dergelijke gevallen kan een woonkostentoeslag worden aangevraagd om het verschil in ondersteuning te dekken.
Een voorbeeld is gegeven in de bronmateriaal waarin een persoon geen huurtoeslag ontvangt vanwege een te hoog inkomen. Echter, vanaf mei 2016 daalt het inkomen tot het bijstandsniveau. In dit geval kan de persoon in aanmerking komen voor een woonkostentoeslag over het gehele jaar, aangevuld met een teruggaaf van de eerder verstrekte huurtoeslag.
De woonkostentoeslag wordt dan uitbetaald in maandbedragen, waarbij eventueel ook een inwerkingsperiode wordt toegestaan om de uitkering geleidelijk aan te verhogen. Dit zorgt voor een betere aanpassing aan de veranderde omstandigheden.
3. Inkomstenvrijlating
Een andere situatie waarin een woonkostentoeslag mogelijk is, is wanneer een persoon gedeeltelijke inkomstenvrijlating geniet. Dit betreft bijvoorbeeld situaties waarin iemand parttime werkt en een bepaald percentage van zijn of haar inkomsten vrijgesteld is van belasting. Omdat de huurtoeslag in tegenstelling tot de bijzondere bijstand het bedrag van inkomstenvrijlating wel meeneemt in de berekening, kan dit leiden tot een lager huurtoeslagbedrag dan nodig is. In dergelijke gevallen kan een woonkostentoeslag helpen om de ondersteuning aan te passen.
4. Huurwoning boven de maximale huurgrens
De huurtoeslag is alleen toegankelijk voor huurwoningen die voldoen aan de maximale huurgrens. Als iemand in een woning woont die boven deze grens ligt, kan er geen huurtoeslag worden verstrekt. Echter, een woonkostentoeslag kan in bepaalde gevallen een alternatieve oplossing bieden. De berekening van deze toeslag volgt dan de regels van de huurtoeslag, maar wordt eventueel aangepast aan de werkelijke huurkosten die boven de norm liggen.
5. Vreemdelingen als medebewoner
Een voorwaarde voor het recht op huurtoeslag is dat de aanvrager en medebewoners de Nederlandse nationaliteit hebben of een geldige verblijfsvergunning. Deze eis kan leiden tot het feit dat vreemdelingen als medebewoner geen huurtoeslag kunnen ontvangen. Bijzondere bijstand in de vorm van een woonkostentoeslag is hierbij niet mogelijk, omdat deze voorwaarde expliciet in de wet is opgenomen en niet kan worden omzeild.
Hoe wordt de woonkostentoeslag berekend?
De berekening van de woonkostentoeslag is gelijkaardig aan die van de huurtoeslag, met enkele belangrijke uitzonderingen. De hoogte van de woonkostentoeslag wordt bepaald door het verschil tussen de huurkosten en de bijstandsnorm. De bijstandsnorm is het maximumbedrag dat iemand met een laag inkomen in de regel mag uitgeven aan woonkosten.
Netto inkomen en inwerkingtreding
Het netto maandinkomen wordt afgezet tegen de bijstandsnorm. Als het inkomen hoger ligt, wordt het overschot volledig in mindering gebracht op de woonkostentoeslag. Hierbij is het belangrijk te onthouden dat de vakantietoeslag niet in de berekening opgenomen wordt, omdat deze eenmalig is en niet beschikbaar is om woonkosten te dekken.
Voorbeeld van berekening
Stel dat iemand een huurkosten van € 800 per maand heeft en een netto inkomen van € 1.000. De bijstandsnorm is € 700. Dan zou iemand normaal gezien € 100 aan woonkostentoeslag kunnen ontvangen. Echter, omdat het inkomen € 300 hoger is dan de bijstandsnorm, wordt dit volledig in mindering gebracht. De woonkostentoeslag zou dan € 70 bedragen (€ 100 – € 30).
Aanvraagprocedures en administratieve verplichtingen
De aanvraag voor bijzondere bijstand in de vorm van een woonkostentoeslag moet worden gedaan bij de gemeente of via de Belastingdienst. De verantwoordelijkheid van de gemeente is om de toezichtfunctie te vervullen en te controleren of de voorwaarden zijn vervuld. De Belastingdienst is verantwoordelijk voor de administratieve verwerking van de aanvraag.
Het is belangrijk dat de aanvrager gedetailleerde informatie verstrekt over zijn of haar inkomsten, huurkosten en eventuele veranderingen die zijn opgetreden. Eventuele wijzigingen, zoals inkomensdaling of verhuizing, moeten tijdig worden gemeld om de juiste ondersteuning te kunnen verkrijgen.
Een belangrijk administratief aspect is ook de eventuele teruggaaf van voorschotten. Als iemand eerst een huurtoeslag heeft ontvangen die daarna moet worden aangepast, kan er sprake zijn van een teruggaaf. Deze teruggaaf wordt maandelijks afgetrokken van de woonkostentoeslag of in een inwerkingsperiode uitgesmeerd. Dit zorgt ervoor dat de aanvrager niet plots een onbetaalbaar bedrag terug moet betalen.
Administratieve fouten en rechtsverzoek
Een veelvoorkomend probleem is dat de huurtoeslag niet wordt verstrekt of dat er een administratieve fout is gemaakt. In dergelijke gevallen is het belangrijk om de fouten snel aan te kaarten bij de Belastingdienst of bij de gemeente. Dit kan via online formulieren, telefonisch of via een bezoek aan het kantoor.
Een voorbeeld uit de bronmateriaal toont aan hoe frustrerend het kan zijn als de Belastingdienst een toeslag opeens stopt zonder voldoende verklaring. In het geval dat iemand denkt dat er een fout is gemaakt, is het verstandig om professioneel advies in te winnen. Een advocaat kan helpen bij het begrijpen van de regels en het formuleren van een rechtsverzoek.
Conclusie
Wanneer iemand tijdelijk geen huurtoeslag kan ontvangen, biedt bijzondere bijstand in de vorm van een woonkostentoeslag een mogelijke oplossing. Deze toeslag is echter niet automatisch toegankelijk en hangt af van een aantal voorwaarden, zoals het inkomen, de huurkosten en eventuele administratieve veranderingen. De berekening van de woonkostentoeslag volgt een vergelijkbare logica als de huurtoeslag, met enkele belangrijke uitzonderingen.
Het is belangrijk dat aanvragers goed begrijpen welke omstandigheden hen in aanmerking komen voor deze bijzondere bijstand. Bovendien is het essentieel om eventuele wijzigingen op tijd te melden en administratieve fouten snel aan te kaarten. In gevallen waarin de ondersteuning onverwacht wordt gestopt, kan het verstandig zijn om professioneel advies in te winnen.
Door de regels van de bijzondere bijstand en de huurtoeslag goed te begrijpen, kunnen personen met een laag inkomen beter voorzien in hun woonkosten, ook bij tijdelijke onderbrekingen van de reguliere toeslag.