Inleiding
De huurtoeslag speelt een cruciale rol in de woningkeuze van studenten in Nederland. Momenteel is de huurtoeslag alleen beschikbaar voor studenten die een zelfstandige woonruimte huuren, zoals een studio. Dit heeft geleid tot een toename in het bouwen van studio’s voor studenten, terwijl het aandeel studenten dat in een kamer woont afneemt. Een hypothetische situatie waarin ook kamers met gedeelde voorzieningen huurtoeslag ontvangen, zou de woonkeuzes van studenten sterk beïnvloeden. In deze artikel wordt ingegaan op de huidige situatie van huurtoeslag voor studenten, de impact op de woningmarkt en de gevolgen voor de woningbouw.
Huurtoeslag voor studenten: wat is de situatie?
Huurtoeslag is een geldbedrag dat de overheid uitkeert om een deel van de huur te dekken. Voor studenten gelden specifieke voorwaarden. Een student is aangewezen op huurtoeslag als deze aan bepaalde criteria voldoet, zoals minimaal 18 jaar zijn, in Nederland wonen, in een zelfstandige woning wonen en een inkomen onder de wettelijke normen. De huur mag bovendien niet te hoog zijn t.o.v. de huurtoeslag norm.
Voorwaarden voor huurtoeslag voor studenten
De Belastingdienst heeft een reeks voorwaarden ingesteld die moet worden voldaan om huurtoeslag te kunnen ontvangen. De belangrijkste zijn:
- De huurder moet minstens 18 jaar oud zijn.
- De huurder moet in Nederland wonen.
- De huur moet niet te hoog zijn t.o.v. de huurtoeslag norm.
- De woonruimte moet een zelfstandige woning zijn.
- Het inkomen mag niet te hoog zijn.
- De huurder mag niet te veel bezit hebben, zoals spaargeld.
Een zelfstandige woning wordt gedefinieerd als een woonruimte met een eigen woon- of slaapkamer, een eigen keuken met aanrecht, een eigen wc met waterspoeling, een eigen toegangsdeur die van binnen en buiten op slot kan, en sinds 1 maart 2024 ook een eigen douche of badkamer. Als deze voorzieningen gedeeld worden met andere huurders, dan is het geen zelfstandige woning en is huurtoeslag niet toegestaan.
Huurtoeslag voor studio’s
Voor een student die een studio huurt, kan de huurtoeslag oplopen tot €353 per maand. De hoge huurtoeslag leidt tot hoge rendementen voor verhuurders en investeerders, wat op zijn beurt resulteert in een toegenomen bouw van studio’s voor studenten. Dit heeft geleid tot een aanzienlijke verandering in de woningkeuze van studenten: in de afgelopen 8 jaar is het aandeel studenten in een kamer gedaald van 58% naar 52%, terwijl het aandeel studenten in een studio bijna verdubbeld is, van 12% naar 23%.
De impact van huurtoeslag op woningkeuze
Een analyse uitgevoerd door ABF in opdracht van Kences en het ministerie van Binnenlandse Zaken toont aan dat de huurtoeslag een grote invloed heeft op de woonkeuzes van studenten. Op basis van de enquête "Wonen als Student 2023", is gebleken dat bij huidige marktprijzen slechts 50% van de bachelorstudenten jonger dan 20 jaar voor een kamer kiest. De reden hiervoor is de hoge huurprijs van kamers vergeleken met de lage netto huur van een studio, waarbij de huurtoeslag een belangrijke rol speelt.
Hypothetische situatie: huurtoeslag op kamers
Als kamers met gedeelde voorzieningen ook huurtoeslag zouden ontvangen, zou dit de woonwensen van studenten sterk beïnvloeden. Volgens de analyse van ABF zou het aandeel studenten dat kiest voor een kamer met huurtoeslag stijgen van 50% naar 67%. Dit geldt zelfs als de huurtoeslag op kamers slechts ongeveer de helft is van die op studio’s. Deze verandering zou een significante impact hebben op de woningmarkt en de woningbouw.
Woningenkeuzes: een vergelijking
De enquête "Wonen als Student 2023" geeft een overzicht van de meest populaire woonruimten onder studenten in beide situaties: huidige marktprijzen en een hypothetische situatie met huurtoeslag op kamers. In de huidige situatie zijn de top-10 woonruimten voornamelijk eenkamerwoningen. Als kamers huurtoeslag ontvangen, schuift deze lijst volledig naar kamers met gedeelde voorzieningen. Dit is duidelijk te zien in de gegevens:
| Ranking | Situatie 1 (huidige marktprijzen) | Situatie 2 (huurtoeslag €150 op kamers) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Woonruimte | Oppervlakte | Locatie | Woonruimte | Oppervlakte | Locatie | |
| 1 | Eenkamerwoning | 28 m² | 1e | Kamer GV | 28 m² | 1e |
| 2 | Eenkamerwoning | 24 m² | 1e | Kamer GV | 16 m² | 1e |
| 3 | Eenkamerwoning | 20 m² | 1e | Kamer GV | 24 m² | 1e |
| 4 | Eenkamerwoning | 28 m² | 2e | Kamer GV | 20 m² | 1e |
| 5 | Eenkamerwoning | 20 m² | 2e | Kamer GV | 28 m² | 2e |
| 6 | Eenkamerwoning | 16 m² | 1e | Kamer GV | 12 m² | 1e |
| 7 | Kamer GV | 28 m² | 1e | Kamer GV | 16 m² | 2e |
| 8 | Eenkamerwoning | 24 m² | 2e | Kamer GV | 20 m² | 2e |
| 9 | Eenkamerwoning | 16 m² | 2e | Kamer GV | 24 m² | 2e |
| 10 | Eenkamerwoning | 12 m² | 1e | Eenkamerwoning | 28 m² | 1e |
Deze data tonen aan dat, in een situatie met huurtoeslag op kamers, 9 van de 10 meest populaire woonruimten een kamer zijn, in tegenstelling tot de huidige situatie waarin het vooral gaat om eenkamerwoningen.
Welzijn van studenten: kamers versus studio’s
Ondanks de economische voorkeur voor studio’s op dit moment, blijkt uit onderzoek dat het welzijn van studenten die in een kamer wonen aanzienlijk hoger is dan dat van studenten die in een studio wonen. Dit heeft te maken met factoren zoals sociale interactie, ondersteuning en veiligheid. Kamers met gedeelde voorzieningen bevorderen woningdelen, wat niet alleen het welzijn van studenten verbetert, maar ook helpt bij het oplossen van de woningnood in Nederland.
Woningsituatie en welzijn
De Landelijke Monitor Studentenhuisvesting 2023 toont aan dat woonlasten de belangrijkste factor zijn bij de woonkeuze van studenten. Echter, onderzoek van ABF laat zien dat het welzijn van studenten in kamers aanzienlijk beter is dan dat van studenten in studio’s. Dit geldt ook voor andere aspecten zoals mentale gezondheid en academische prestaties. Een ondersteunende omgeving en sociaal contact blijken belangrijke factoren te zijn voor het welzijn van studenten.
Woningsamenleving en woningdelen
Woningdelen, zoals kamers met gedeelde voorzieningen, zijn een snelle en effectieve manier om het welzijn van studenten te verbeteren. Deze vorm van woningdelen stimuleert sociaal contact, ondersteuning en een gevoel van gemeenschap. Bovendien is woningdelen geschikt voor andere doelgroepen zoals werkende jongeren en senioren, waardoor het een duurzame oplossing kan zijn voor het woningnoodprobleem in Nederland.
Impact op de woningbouw
De huidige situatie, waarin alleen studio’s huurtoeslag ontvangen, heeft geleid tot een toegenomen bouw van studio’s voor studenten. Particuliere verhuurders, die verantwoordelijk zijn voor ruim de helft van de studentenkamermarkt, transformeren of verkopen studentenpanden vaak naar studio’s. Dit heeft gevolgen voor de woningbouwsector, omdat het bouwen van studio’s minder efficiënt is in vergelijking met het bouwen van kamers met gedeelde voorzieningen.
Bouwen van kamers versus studio’s
Het bouwen van kamers met gedeelde voorzieningen is doorgaans kostenefficiënter dan het bouwen van studio’s. Kamers vereisen minder bouwmaterialen en ruimte, waardoor de bouwkosten lager zijn. Bovendien is het beheer van kamers doorgaans goedkoper, omdat de gedeelde voorzieningen gedeeltelijk of volledig worden gedekt door huurders die in hetzelfde gebouw wonen.
De Rijksoverheid subsidieert momenteel het bouwen van studio’s via de huurtoeslag. Dit zorgt ervoor dat investeerders en verhuurders zich vooral richten op het bouwen van deze woningvorm. Echter, als kamers ook huurtoeslag zouden ontvangen, zou dit de richting van de woningbouwsector kunnen veranderen.
Financiële impact
Het toekennen van huurtoeslag aan kamers zou financiële gevolgen hebben. Demissionair minister Hugo de Jonge schat dat dit tussen €600 en €840 miljoen zou kosten. Echter, Kences komt uit op een veel lager bedrag van €365 miljoen. Bovendien zou het bouwen van meer kamers leiden tot een daling in het aantal studio’s, wat op zijn beurt zou leiden tot een forse besparing op de huurtoeslag die nu wordt uitgekeerd voor studio’s.
Sfeer en aantrekkelijkheid van kamers
Kamers zijn niet alleen duurzamer en efficiënter, maar ook aantrekkelijker voor bepaalde studentengroepen. Studenten die sociaal contact en een ondersteunende omgeving belangrijk vinden, kiezen vaak voor kamers in plaats van studio’s. Bovendien is de sfeer in kamers vaak warmer en community-georiënteerd, wat positief werkt op het welzijn van studenten.
Conclusie
De huidige situatie waarin alleen studio’s huurtoeslag ontvangen, heeft geleid tot een toegenomen bouw van deze woningvorm voor studenten. Dit heeft gevolgen voor zowel de woonkeuze van studenten als de woningbouwsector. Een hypothetische situatie waarin ook kamers huurtoeslag ontvangen, zou de woonwensen van studenten sterk beïnvloeden en zou het bouwen van kamers met gedeelde voorzieningen stimuleren. Dit zou niet alleen de woningbouwsector positief beïnvloeden, maar ook het welzijn van studenten verbeteren en bijdragen aan het oplossen van de woningnood in Nederland.