Voor veel Nederlanders die hun erfgood willen ordenen, is het legen van een kleinkind een belangrijke strategie. Niet alleen uit emotionele overwegingen, maar ook fiscaal kan het een aantrekkelijke keuze zijn. Een kleinkindlegaat in het testament heeft namelijk een belastingvoordeel in de vorm van een vrijstelling. In 2026 bedraagt deze vrijstelling voor een kleinkind € 26.230. Als beide grootouders deze clausule opnemen in hun testament, kan een kleinkind zelfs € 52.460 belastingvrij erven.
Maar wat zijn de gevolgen van zulke legaten op toekomstige toeslagen die een kleinkind of ouder kan ontvangen, zoals huur- en zorgtoeslag? Deze toeslagen worden uitgekeerd door de Dienst Toeslagen en zijn afhankelijk van inkomsten, vermogen en huishoudsituatie. Een kleinkindlegaat kan als vermogen op het persoonlijk vermogensaangifteformulier (Box 3) vallen, wat het risico op verminderde of zelfs verloren toeslagen kan opleveren. In dit artikel leggen we uit hoe kleinkindlegaten werken, welke fiscale voordelen ze bieden en welke impact ze kunnen hebben op huur- en zorgtoeslagen.
Wat is een kleinkindlegaat en hoe werkt het?
Een kleinkindlegaat is een clausule in een testament waarin een grootouder een deel van het vermogen direct aan een kleinkind legatiseert. Dit legaat telt als een aparte erfenis en is niet onderdeel van de erfenis die een kind ontvangt. De grootouder kan bijvoorbeeld bepalen dat elk kleinkind een bepaald bedrag belastingvrij erven mag, of dat alle kleinkinderen samen een bepaald percentage van de erfenis mogen ontvangen.
In 2026 is het maximale fiscale voordeel van een kleinkindlegaat € 10.492 per kleinkind. Dit wordt bereikt als beide grootouders een legaat opnemen in hun testament en de erfenissen zo groot zijn dat de kinderen in de 20% schijf vallen voor de erfbelasting. In dat geval erft elk kleinkind € 52.460 belastingvrij (twee keer de vrijstelling van € 26.230). Dit bespaart 20% erfbelasting, wat een aanzienlijk bedrag kan zijn.
Een belangrijk aspect van een kleinkindlegaat is dat het niet automatisch ten laste komt van het kind. Als bijvoorbeeld kind A twee kleinkinderen heeft en kind B drie, kan het gebruikelijk zijn om ieder kleinkind evenveel te geven. Maar als beide kinderen gelijk veel erven, kan de ene ‘staak in de stamboom’ in totaal meer geërfd hebben dan de andere. Om dit te voorkomen, kan de grootouder bepalen dat het legaat aan het kleinkind ten laste komt van de ouder. Dit betekent dat bijvoorbeeld kind A de helft van de erfenis ontvangt en daaruit twee legaten moet uitbetalen, terwijl kind B de andere helft ontvangt en daaruit drie legaten uitbetaalt.
Kleinkindlegaat als vermogen en het risico op verminderde toeslagen
Hoewel een kleinkindlegaat fiscaal aantrekkelijk is, zijn er ook nadelen. Het legaat telt namelijk als vermogen in Box 3 op het aangifteformulier. Voor een kleinkind dat toeslagen ontvangt, zoals huur- en zorgtoeslag, kan dit een nadeel zijn. Deze toeslagen zijn afhankelijk van inkomsten en vermogen, en een aangerekend vermogen kan leiden tot verminderde of zelfs verloren uitkeringen.
Een voorbeeld: een kleinkind dat recht heeft op huurtoeslag, ontvangt een legaat van € 26.230. Omdat dit vermogen in Box 3 valt, kan de huurtoeslag minder worden of zelfs geannuleerd worden. Dit is vooral van toepassing als het totale vermogen van het kleinkind (inclusief het legaat) boven de toegestane grens komt. De Belastingdienst telt het vermogen op en berekent de toeslagen op basis van het totale vermogensbedrag.
Dit risico kan worden verminderd door bijvoorbeeld te kiezen voor een legaat met een rente. Hierbij verhoogt de grootouder het legaatbedrag met een rentepercentage, zodat het totale vermogen op lange termijn groter wordt. Deze aanpak heeft het voordeel dat het vermogen later pas volledig aangerekend kan worden, wat de toeslagen op korte termijn minder beïnvloedt.
Invloed op zorgtoeslag
Zorgtoeslag is een toeslag die wordt uitgekeerd aan mensen die moeite hebben met het betalen van hun zorgverzekering. Het bedrag dat je ontvangt, hangt af van je inkomsten en vermogen. Voor een kleinkind dat zorgtoeslag ontvangt, kan een legaat in de vorm van vermogen een negatieve invloed hebben.
Als het vermogen van het kleinkind boven de toegestane grens komt, kan de zorgtoeslag verminderd worden of zelfs geannuleerd. De Belastingdienst berekent de toeslag op basis van het totale vermogen in Box 3. Omdat het legaat als vermogen aangerekend wordt, kan het dus leiden tot een lagere zorgtoeslag dan vóór de erfgoodontvangst.
Bij gezamenlijke aanspraak op zorgtoeslag (bijvoorbeeld tussen een ouder en een kind) geldt dat het kind jonger dan 27 jaar is, dan telt het inkomen van het kind niet mee. Het vermogen (zoals een legaat) wel. Dit betekent dat als het vermogen van het kleinkind boven de toegestane grens komt, de zorgtoeslag van het kind of de ouder kan verminderd worden.
Invloed op huurtoeslag
Huurtoeslag is een toeslag die uitgekeerd wordt aan mensen die moeite hebben met het betalen van hun huur. Het bedrag dat je ontvangt, hangt af van je inkomen, vermogen en huishoudsituatie. Ook bij huurtoeslag is het vermogen van het kleinkind van invloed op de uitkering.
Als een kleinkind een legaat ontvangt, telt dit vermogen mee in de berekening. Bijvoorbeeld: een kleinkind dat ouder is dan 23 jaar en een inkomst van € 10.000 heeft, kan een deel van zijn inkomsten vrijgesteld worden. In 2025 is deze vrijstelling € 6.042. Dit betekent dat € 3.958 inkomsten aangerekend worden. Maar als het vermogen van het kleinkind, bijvoorbeeld in de vorm van een legaat, boven de toegestane grens komt, kan de huurtoeslag verminderd worden of zelfs geannuleerd.
Als een kleinkind inwoning heeft bij zijn of haar ouder of grootouder, telt het als medebewoner. In dat geval telt zijn of haar vermogen (zoals een legaat) mee in de berekening van de huurtoeslag van het ouder of grootouder. Dit betekent dat de ouder of grootouder minder huurtoeslag kan ontvangen als het vermogen van het kleinkind boven de toegestane grens komt.
Toeslagpartner en de invloed op toeslagen
Een belangrijk begrip bij toeslagen is ‘toeslagpartner’. Dit is een persoon die samen aanspraak heeft op een toeslag. Als een kleinkind ouder is dan 27 jaar en er is ook een minderjarig kind in het huishouden, kan het kleinkind worden gezien als toeslagpartner. In dat geval telt het inkomen en vermogen van het kleinkind mee in de berekening van alle toeslagen van de ouder of grootouder en omgekeerd.
Voor de zorgtoeslag geldt dat als je een toeslagpartner hebt, het gezamenlijke inkomen en vermogen niet boven een bepaalde grens mag liggen. In 2026 mag het gezamenlijke inkomen maximaal € 40.944 zijn. Als het inkomen of vermogen van de toeslagpartner boven deze grens komt, kan de zorgtoeslag verminderd worden of zelfs geannuleerd.
Voor de huurtoeslag geldt dat als de toeslagpartner geen verzekering heeft, de zorgtoeslag met 50% verminderd wordt. Dit kan gebeuren bijvoorbeeld als een kleinkind een zorgverzekering niet zelf afsluit of als hij of zij geen toegang heeft tot een zorgverzekering.
Legaten en toeslagen: het belang van voorbereiding
Aangezien een kleinkindlegaat kan leiden tot een verandering in toeslagen, is het belangrijk dat grootouders en ouders goed voorbereid zijn. Het is verstandig om rekening te houden met de toekomstige situatie van het kleinkind, zoals of het een eigen inkomen zal hebben, of het toegang heeft tot toeslagen, en of het inwoning zal hebben bij een ouder of grootouder.
Het kan ook nuttig zijn om te overwegen of een legaat met een rente opgenomen kan worden. Dit verhoogt het vermogen van het kleinkind op lange termijn, wat het risico op verminderde toeslagen op korte termijn kan verminderen. Een andere optie is om een maximumbedrag vast te stellen voor de legaten aan de kleinkinderen. Bijvoorbeeld: de kleinkinderen samen mogen hooguit een kwart van de erfenis ontvangen. Dit voorkomt dat een te groot deel van de erfenis naar de kleinkinderen gaat.
Conclusie
Een kleinkindlegaat is een fiscaal aantrekkelijke manier om een deel van het vermogen direct aan de kleinkinderen te laten erven. Het biedt een vrijstelling op de erfbelasting en kan zo een aanzienlijk bedrag besparen. Echter, het heeft ook gevolgen voor toeslagen die een kleinkind of ouder kan ontvangen, zoals huur- en zorgtoeslag. Deze toeslagen zijn afhankelijk van inkomsten en vermogen, en een legaat telt als vermogen in Box 3. Dit kan leiden tot verminderde of zelfs verloren uitkeringen.
Het is daarom belangrijk dat grootouders en ouders goed nadenken over de toekomstige situatie van de kleinkinderen en de invloed van een legaat op toeslagen. Het is verstandig om rekening te houden met factoren zoals inwoning, inkomen en eventuele aanspraak op toeslagen. Door vooraf te plannen en eventueel advies in te winnen bij een juridisch of fiscaal deskundige, kan men ervoor zorgen dat de legaten fiscaal voordelig zijn en tegelijkertijd de toekomstige toekomst van de kleinkinderen niet negatief beïnvloeden.