Bijstandsuitkeringen zijn onderdeel van het sociaal netwerk dat Nederland voorziet in het bestaan van mensen die financieel in nood zijn. Echter, de hoogte van deze uitkering wordt niet alleen bepaald op basis van individuele omstandigheden, maar ook door factoren binnen het huishouden, zoals het aantal volwassenen dat samenwoont. Deze regel wordt bekendstaan als de kostendelersnorm. Deze norm beïnvloedt de hoogte van de bijstandsuitkering wanneer meerdere volwassenen in één woning wonen. Hoe meer volwassen personen in het huishouden wonen, hoe lager de uitkering per persoon kan zijn.
De kostendelersnorm is geïntroduceerd om aan te nemen dat woonkosten — zoals huur, energie en boodschappen — verdeeld kunnen worden over meerdere huishoudensleden. Deze norm is een onderdeel van de Participatiewet en sinds 1 januari 2023 is er een wijziging in de regels: jongeren onder de 27 jaar tellen niet meer mee als kostendelers. Dit artikel legt de kostendelersnorm uit, inclusief wie er wel en niet onder vallen, hoe de berekening in zijn werk gaat, en welke uitzonderingen er zijn.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regel die wordt toegepast bij de berekening van de hoogte van de bijstandsuitkering. Het betreft de veronderstelling dat wanneer meerdere volwassen personen in één woning wonen, zij de woonkosten kunnen delen. Hieruit volgt dat de uitkering per persoon lager uitvalt. De norm is bedoeld om de verdeling van verplichtingen binnen een huishouden te reflecteren, zodat elke volwassene verantwoordelijk is voor zijn of haar aandeel in de kosten.
De toepassing van de kostendelersnorm is van invloed op de bijstandsuitkering, omdat de gemeente bij de berekening uitgaat van een hogere inkomensverwachting wanneer er meer volwassenen in het huishouden wonen. Dit betekent dat de uitkering per persoon lager kan worden, omdat de gemeente aannam dat de kosten verdeeld worden.
Wie telt mee als kostendeler?
Niet alle personen die in een huishouden wonen, worden meegerekend bij de kostendelersnorm. Slechts volwassenen van 27 jaar of ouder tellen mee als kostendelers. Jongeren jonger dan 27, studenten en leerlingen vallen buiten de norm.
Uitzonderingen:
- Jongeren onder de 27 jaar tellen niet mee.
- Studenten die een studiefinanciering ontvangen, zijn buiten de norm.
- Leerlingen in de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) vallen ook niet onder de kostendelersnorm.
- Personen die bij de gemeente ingeschreven staan als getrouwd of samenwonend kunnen ook buiten de norm vallen, afhankelijk van de situatie.
Deze regels zijn in 2023 aangepast, waardoor jongeren onder de 27 jaar automatisch buiten de kostendelersnorm vallen. Dit betekent dat bijvoorbeeld studenten, die vroeger wel meegerekend werden, nu geen invloed hebben op de hoogte van de bijstandsuitkering.
Hoe werkt de berekening van de kostendelersnorm?
De berekening van de bijstandsuitkering houdt rekening met het aantal kostendelers in het huishouden. De uitkering wordt meestal berekend op basis van een percentage van de standaard bijstandsnorm per persoon. Hoe meer kostendelers er zijn, hoe lager het percentage per persoon.
Bijvoorbeeld:
| Aantal kostendelers | Percentage per persoon | Totale bijstandsnorm |
|---|---|---|
| 1 | 70% | 70% |
| 2 | 50% | 100% |
| 3 | 43,33% | 130% |
| 4 | 40% | 160% |
| 5 | 38% | 190% |
Vanaf 5 kostendelers wordt het percentage verder verlaagd, maar de exacte percentages voor huishoudens groter dan 5 zijn niet in de bronnen vermeld. Wat wel duidelijk is, is dat de uitkering per persoon afneemt naarmate het aantal kostendelers toeneemt.
Belangrijk bij de berekening:
- Alleen het aantal kostendelers bepaalt de hoogte van de uitkering.
- Het inkomen van de huisgenoten wordt niet meegerekend in de berekening van de bijstandsuitkering.
- De eigen inkomsten van de bijstandsgerechtigde wel meegenomen in de berekening.
- De berekening is voornamelijk gebaseerd op de veronderstelling dat kosten gedeeld worden, ongeacht of dat in de praktijk daadwerkelijk het geval is.
De invloed van de kostendelersnorm op de uitkering
De kostendelersnorm heeft een directe invloed op de hoogte van de bijstandsuitkering. Hoe meer kostendelers er in een huishouden wonen, hoe lager de uitkering per persoon. Dit kan leiden tot een aanzienlijke vermindering van het maandelijkse bedrag, vooral in huishoudens met meerdere volwassenen.
De gemeente berekent de uitkering door de standaard bijstandsnorm te vermenigvuldigen met het percentage dat hoort bij het aantal kostendelers. De standaard norm is 70% voor één persoon. Voor twee kostendelers is de totale norm 100%, wat betekent dat iedereen 50% ontvangt.
Een voorbeeld: - Bij 1 kostendeler: 70% van de norm. - Bij 2 kostendelers: elk 50% van de norm (totaal 100%). - Bij 3 kostendelers: elk 43,33% van de norm (totaal 130%).
In het geval van 3 kostendelers ontvangt iedereen dus minder dan de standaard bijstandsnorm van één persoon. Dit maakt duidelijk dat de kostendelersnorm een belangrijke rol speelt bij het bepalen van de uitkering.
Wanneer mag de kostendelersnorm niet worden toegepast?
Niet altijd is de kostendelersnorm van toepassing. De gemeente mag de norm niet gebruiken in bepaalde situaties, zoals wanneer:
- Niet alle huishoudensleden op hetzelfde adres wonen.
- De woning niet volledig gedeeld is of er geen daadwerkelijke kostenverdeling plaatsvindt.
- Een persoon een ander huishouden vormt binnen hetzelfde adres, bijvoorbeeld bij verhuizingen of tijdelijke verblijven.
De gemeente mag de kostendelersnorm enkel toepassen als er een echte samenwoning is met een daadwerkelijke kostenverdeling. Als deze voorwaarden niet worden voldaan, mag de norm niet worden gebruikt bij de berekening van de uitkering.
Rechten en bezwaar mogelijkheden
Als je twijfelt over de toepassing van de kostendelersnorm of je vindt dat de berekening niet correct is, heb je het recht om bezwaar te maken. Dit is belangrijk, aangezien de norm directe gevolgen heeft voor je maandelijkse uitkering.
Je kunt:
- Bezwaar maken tegen een beslissing van de gemeente.
- Hulp vragen van een juridisch deskundige om te bepalen of de norm correct is toegepast.
- Informatie aanvragen over de berekening bij de gemeente om te begrijpen hoe je uitkering bepaald is.
Het is essentieel om je rechten en verplichtingen goed te begrijpen, aangezien de kostendelersnorm een belangrijke rol speelt in de bepaling van je bijstandsuitkering.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk instrument in de berekening van de bijstandsuitkering. Ze bepaalt hoeveel uitkering een persoon ontvangt op basis van het aantal volwassenen in het huishouden. De norm is bedoeld om aan te nemen dat woonkosten verdeeld worden over meerdere personen, wat leidt tot een lagere uitkering per persoon.
De toepassing van de norm hangt af van het aantal kostendelers, en jongeren onder de 27 jaar vallen sinds 2023 buiten de norm. Dit betekent dat bijvoorbeeld studenten en jonge huishoudens niet automatisch meegerekend worden bij de berekening van de uitkering.
Hoewel de norm een duidelijke invloed heeft op de hoogte van de uitkering, zijn er situaties waarin de norm niet van toepassing is. Het is belangrijk om hier bewust van te zijn, zowel voor bijstandsgerechtigden als voor professionals die in de sociale sector werkzaam zijn.