Rotterdam stopt met kostendelersnorm: nieuwe regels voor inwonende jongeren en hun uitkering

Inleiding

In juli 2022 heeft de gemeente Rotterdam een belangrijke maatregel genomen in het kader van het bijstandbeleid. Door de afschaffingsregeling van de zogenaamde kostendelersnorm, worden jongeren tussen 21 en 27 jaar die inwonen bij hun ouders of andere huishoudens, niet langer meegerekend in de berekening van de bijstandsuitkering. Hierdoor zouden uitkeringsgerechtigden in het verleden voorafgaand aan de wijziging mogelijk gekort zijn op hun uitkering, omdat de wet ervan uitging dat deze jongeren in staat zijn om hun eigen inkomen te genereren.

Deze beslissing is niet alleen van sociale aard, maar heeft ook directe gevolgen voor woningbeleid, huishoudenstructuren en sociale cohesie in stadsomgevingen. De wijziging loopt voorop tegen de landelijke herziening van de Participatiewet in 2023, waarin ook een einde komt aan de kostendelersnorm voor jongeren tot 27 jaar. Voor professionals in de sector van woningbouw, woningbeleid en sociale huur is dit een belangrijk ontwikkeling, aangezien het het effect van woonstructuur op uitkeringen en sociale integratie beïnvloedt.

In dit artikel bespreken we de achtergronden van de kostendelersnorm, de redenen waarom Rotterdam deze afschaft, de gevolgen voor huishoudens en jongeren, en de bredere context binnen het landelijke beleid. De informatie is gebaseerd op de meest actuele en betrouwbare bronnen.

Wat is de kostendelersnorm?

De kostendelersnorm is een regel in de Participatiewet die ervan uitgaat dat mensen die samenwonen, ook hun kosten kunnen delen. Deze norm heeft als gevolg dat bijstandsgerechtigden minder uitkering ontvangen wanneer in het huishouden ook personen wonen die ouder zijn dan 21 jaar. Dit omdat de overheid ervan uitgaat dat deze personen in staat zijn om hun eigen inkomsten te genereren en dus hun bijdrage aan het huishouden te leveren.

De norm heeft geleid tot situaties waarin ouders of andere huishoudens geen onderdak meer wilden bieden aan jongeren boven de 21, omdat ze bang waren dat hun uitkering zou dalen. Volgens een persbericht van de gemeente Rotterdam is dit niet alleen een psychologisch probleem, maar heeft het ook reële gevolgen voor gezinnen en sociale cohesie. Door de afschaffingsmaatregel in juli 2022 te introduceren, heeft Rotterdam ervoor gekozen om dit beleid eerder dan landelijk te beëindigen.

Achtergronden van de afschaffingsmaatregel

De beslissing om de kostendelersnorm los te laten is genomen door het college van burgemeester en wethouders in Rotterdam. Wethouder Richard Moti, verantwoordelijk voor Werk en Inkomen, benadrukte dat de norm leidt tot sociale spanningen binnen huishoudens, vooral bij gezinnen die al in een kwetsbare positie verkeren. Volgens hem gaat het om een beleid dat onacceptabele gevolgen heeft, zoals:

Gezinsconflicten: Ouders durven geen onderdak meer te bieden aan hun jonge kinderen, uit angst voor een lagere uitkering.
Dakloosheid: Jongeren worden gedwongen om hun eigen woning te zoeken, terwijl zij nog geen vaste inkomsten hebben.
Verarming: Huishoudens met een laag inkomen worden verder belast door het verlies van uitkeringen als gevolg van de kostendelersnorm.

De beslissing van Rotterdam is opmerkelijk, omdat het een van de zeldzame gevallen is dat een gemeente een federale wet wil uitstellen of gewoonlijk niet wil toepassen. Het college stelt dat de sociale kwaliteit en stabiliteit van huishoudens in de stad prioriteit heeft boven de letterlijke toepassing van de Participatiewet.

De regel en haar effecten voor jongeren

Inwonende jongeren tussen 21 en 27 jaar worden onder de oude kostendelersnorm meegerekend als kostendeler, wat betekent dat de bijstanduitkering van ouders of andere huishoudens daalt. Onder de nieuwe regel, ingevoerd in juli 2022 in Rotterdam, tellen jongeren van 21 tot 27 jaar niet meer mee. Hierdoor blijft de uitkering van bijstandsgerechtigden ongewijzigd, ook als zij jonge volwassenen in huis hebben.

Deze verandering heeft directe gevolgen voor jongeren:

Meer woningstabiliteit: Jongeren kunnen langer bij hun ouders wonen zonder dat het een negatief effect heeft op de uitkering van hun ouders.
Minder druk: Zij hoeven zich minder zorgen te maken over de financiële gevolgen voor hun huishouden.
Mogelijkheid tot financiële voorbereiding: Ze kunnen tijd winnen om hun eigen inkomsten te genereren, zonder het risico op verplichte vertrek.

Ook ouders profiteren van deze verandering, omdat zij hun kinderen kunnen blijven ondersteunen zonder te vrezen voor een vermindering van hun uitkering. Dit heeft vooral gevolgen in huishoudens waarin ouders zelf al in een kwetsbare positie verkeren, zoals bijvoorbeeld bij invaliditeit, werkloosheid of lage inkomsten.

De landelijke context: Participatiewet en toekomstige wijzigingen

De afschaffingsmaatregel in Rotterdam loopt voor op de landelijke wijziging van de Participatiewet. In januari 2023 zou landelijk de kostendelersnorm voor jongeren tot 27 jaar worden afgelopen. Door al in 2022 te handelen, heeft Rotterdam ervoor gekozen om dit beleid al eerder in te voeren. Dit heeft als voordeel dat de gemeente en haar inwoners alvast de voordelen kunnen ervaren van de nieuwe regel, terwijl de landelijke regel nog in werking treedt.

De Participatiewet is een centraal kader in het Nederlandse bijstandbeleid. Het legt regels vast over de verplichtingen van mensen die uitkeringen ontvangen, zoals de verplichting tot werk, opleiding of deelname aan maatregelen. De kostendelersnorm is een onderdeel van deze wet en heeft als doel om uitkeringen eerlijker te maken door rekening te houden met eventuele inkomsten van huishoudensleden.

Echter, zoals de gemeente Rotterdam benadrukt, leidt deze norm in de praktijk tot onverwachte en schadelijke gevolgen. Daarom is het een logische stap om het beleid te herzien of zelfs tijdelijk of permanent te stoppen.

Kritiek en steun voor de afschaffingsmaatregel

De afschaffing van de kostendelersnorm heeft zowel kwalificerende kritiek als brede steun gekregen. Volgens het college van B&W in Rotterdam leidt de norm tot sociale spanningen, die in kwetsbare huishoudens extra schadelijk zijn. Deze stelling is ondersteund door analyses en praktijkervaringen in de stad.

Wethouder Moti benadrukte ook dat het beleid leidt tot situaties waarin jongeren gedwongen worden om hun eigen woning te zoeken, ook al hebben ze geen vaste inkomsten. Dit verhoogt het risico op dakloosheid en maakt het voor jongeren moeilijker om een stabiele toekomst op te bouwen.

Buiten Rotterdam heeft ook andere partijen en organisaties opgemerkt dat de kostendelersnorm onwenselijke gevolgen heeft. De vakcentrale FNV, bijvoorbeeld, roept gemeenten op om de regel direct af te schaffen en niet te wachten op de landelijke wijziging in 2023. Volgens Kitty Jong van FNV is de norm onmenselijk en onrechtvaardig, omdat het jongeren in een kwetsbare positie zet.

Gevolgen voor woningbeleid en woningbouw

De afschaffing van de kostendelersnorm heeft ook gevolgen voor het woningbeleid en de woningbouwsector in stedelijke gebieden. Een van de voornaamste gevolgen is dat jongeren langer in hun ouderlijk huis kunnen blijven wonen, wat betekent dat er minder druk is op de woningmarkt voor jonge volwassenen. Dit kan bijdragen aan een langere woonstabiliteit en minder behoefte aan tijdelijke of tijdelijkere woningen.

Daarnaast kan dit beleid ook positieve effecten hebben op woningintegratie. Door jongeren te laten verblijven in een stabiel woonomgeving, is er meer kans dat zij in de toekomst kunnen integreren in de woningmarkt of huurmarkt. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot vertrouwensrelaties met woningbouwmaatschappijen, gemeenten of eigenaars, en dus ook tot langere huurcontracten of betere toegang tot woningen.

Aan de andere kant kan het beleid ook leiden tot meer druk op bestaande woningen, vooral in huishoudens met meerdere generaties. In sommige gevallen kan het ook gebeuren dat ouders worden gedwongen om te blijven wonen in een huurwoning die voor hen ongeschikt is, omdat ze bang zijn dat hun uitkering verloren gaat.

Samenwerking met gemeenten en woningbouwmaatschappijen

De afschaffing van de kostendelersnorm betreft niet alleen het bijstandbeleid, maar heeft ook gevolgen voor woningbouwmaatschappijen en andere woningbouwers. Deze partijen moeten rekening houden met de verandering in huishoudensstructuur en de verlenging van de woonperiode van jongeren bij hun ouders.

Hoewel Rotterdam de afschaffingsmaatregel al in juli 2022 heeft ingevoerd, is er binnen de woningbouwsector en bij andere gemeenten verschil in aanpak. Sommige gemeenten zijn al ingegaan op de wijziging en hebben hun woningbouwstrategie aangepast, terwijl andere gemeenten nog wachten tot de landelijke wijziging in januari 2023. Dit kan leiden tot inconsistenties in woningbeleid tussen gemeenten, wat voor woningbouwers en woningzoekenden extra complex kan zijn.

In de toekomst is het belangrijk dat woningbouwers en gemeenten samenwerken om woningen en huurstrategieën aan te passen aan de veranderingen in huishoudensstructuur. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot:

Aanpassing van huurprijsstrategieën voor huishoudens met meerdere generaties.
Mogelijkheid tot uitbreiding van woningen om jongeren langer in huis te kunnen houden.
Beleid voor jonge volwassenen die uiteindelijk hun eigen woning gaan zoeken.

Conclusie

De beslissing van de gemeente Rotterdam om de kostendelersnorm los te laten, is een belangrijke stap in de richting van een meer mensgerichte aanpak van het bijstandbeleid. Deze maatregel voorkomt dat jongeren gedwongen worden om hun ouderlijk huis te verlaten, terwijl zij nog geen vaste inkomsten hebben, en vermindert sociale spanningen binnen huishoudens. Hierdoor kan woningstabiliteit worden vergroot, wat positieve gevolgen heeft voor zowel jongeren als hun ouders.

De maatregel loopt voor op de landelijke wijziging van de Participatiewet in 2023 en stelt Rotterdam in staat om alvast de voordelen van het nieuwe beleid te ervaren. Tegelijkertijd is het een voorbeeld dat andere gemeenten en woningbouwers kunnen volgen, om hun woningbeleid en huishoudenstrategie aan te passen aan de realiteiten van de huidige maatschappij.

Voor professionals in de woningbouwsector, woningbeleid en woningvernieuwing is dit een belangrijk ontwikkeling, aangezien het de relatie tussen woonstructuur en uitkeringen verandert en nieuwe kansen biedt voor huishoudens en woningbouwers.