Kostendelersnorm bij bijstand: Wat betekent het voor huurders en woningbouw?

De kostendelersnorm is een belangrijk begrip in het stelsel van sociale voorzieningen en heeft directe gevolgen voor de hoogte van bijstandsuitkeringen. Voor mensen die huurondersteuning ontvangen of in een woning wonen waar ook bijstandgerechtigden verblijven, is het begrijpen van deze norm essent. In dit artikel wordt de kostendelersnorm uitgelegd, worden de uitzonderingen en berekeningmethodes bekeken, en wordt gekeken naar de impact op woninggebruik en huurbeleid.

Wat is de kostendelersnorm?

De kostendelersnorm is een regel die wordt toegepast bij de berekening van de bijstanduitkering in Nederland. De kern van de norm is dat bijstandgerechtigden minder uitkering ontvangen wanneer ze samenwoon met volwassenen, omdat de gemeente uitgaat van een deling van woonkosten. De reden achter deze aanpak is dat woonkosten, zoals huur, energie en boodschappen, gedeeld kunnen worden tussen meerdere personen. Hierdoor zou het woonbudget per persoon lager kunnen zijn, wat wordt meegerekend bij de bepaling van de uitkering.

De kostendelersnorm is een onderdeel van de Participatiewet, die gericht is op het bevorderen van arbeidsparticipatie en het verminderen van afhankelijkheid van sociale voorzieningen. Deze norm is ook van toepassing op uitkeringen zoals IOAW (Individuele Ondersteuning Arbeidsongeschikte Werkzoekenden) en IOAZ (Individuele Ondersteuning Zelfstandigen).

Wie telt mee als kostendeler?

Niet iedereen in een huishouden telt mee bij de kostendelersnorm. Alleen volwassenen van 27 jaar of ouder worden als kostendelers gerekend. Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijdsgrens verhoogd van 25 naar 27 jaar, wat betekent dat jongeren die vroeger alsnog gerekend werden, nu niet meer meegaan in de berekening.

De volgende categorieën personen tellen wel mee:

Personen van 27 jaar of ouder die geen studie volgen met studiefinanciering (DUO).
Personen van 27 jaar of ouder die wel een studie volgen, maar geen begeleide leerweg (BBL) of Wtos-opleiding.
Personen van 27 jaar of ouder die een zakelijke huurovereenkomst hebben (zoals huurders die een kamer of woning huur en deze niet als familielid zijn).

De volgende categorieën personen tellen niet mee:

Jongeren onder de 27 jaar.
Studenten die een opleiding volgen waarvoor ze studiefinanciering kunnen ontvangen.
Kamerhuurders en kostgangers die geen naaste familie zijn en normale huurovereenkomsten hebben.
Partner of (ex-)goudvis (persoon die samenwoont in huwelijk of geregistreerde partnerschap).

De norm is dus niet gebaseerd op het inkomen van de andere personen, maar op het aantal volwassenen in het huishouden. Het maakt niet uit of deze personen bijstand ontvangen of zelfstandig wonen – de berekening is hetzelfde.

Hoe wordt de kostendelersnorm berekend?

De uitkering wordt berekend aan de hand van een percentage van de gezinsuitkering (de uitkering die iemand zou ontvangen als hij/zij in een huishouden woont met slechts één volwassene). Hoe meer kostendelers in het huishouden wonen, hoe lager het percentage uitkering per persoon.

In de volgende tabel is te zien hoe de uitkering per persoon verandert afhankelijk van het aantal kostendelers:

Aantal volwassenen (27+)	Uitkering per persoon	Totale uitkering (alle personen)
1	70%	70%
2	50%	100%
3	43,33%	130%
4	40%	160%
5	38%	190%

Bijvoorbeeld: Als iemand in een huishouden woont met 3 volwassenen, dan ontvangt iedereen 43,33% van de gezinsuitkering. Het totaal is dus 130% van de normaal gesproken uitgekeerde uitkering. Hieruit is te zien dat de uitkering per persoon aanzienlijk daalt naarmate het aantal volwassenen toeneemt.

Deze berekening geldt ook voor huishoudens met meer dan 5 personen. Vanaf 2023 geldt deze norm ook voor huishoudens waarin jongeren wonen, mits deze jongeren niet in een van de uitzonderingscategorieën vallen.

Uitzonderingen en grenzen

De kostendelersnorm is niet altijd van toepassing. Er zijn een aantal uitzonderingen waarbij de norm niet gebruikt mag worden bij de berekening van de uitkering:

Partner of geregistreerd partnerschap: Als iemand in een huwelijk of geregistreerd partnerschap woont, telt de partner niet als kostendeler.
Kamerhuurders: Huurders die een kamer en eventueel kost en inwoning huur, tellen meestal niet mee als kostendeler, mits ze een normale commerciële huurovereenkomst hebben.
Studenten: Studenten die een opleiding volgen waarvoor ze studiefinanciering kunnen ontvangen, tellen ook niet mee.
BBL- of Wtos-opleidingen: Deze opleidingen vallen onder de uitzondering, omdat ze vaak gericht zijn op opleidingen voor jongeren in de beroepsbegeleidende leerweg.

Bij het beoordelen van huishoudens wordt dus gekeken naar de status en leeftijd van de personen die in het huishouden wonen. De gemeente kan de kostendelersnorm niet gebruiken als de samenstelling van het huishouden niet voldoet aan de voorwaarden.

Invloed op woon- en huurbeleid

De kostendelersnorm heeft directe gevolgen voor woonbeleid en huurondersteuning. Voor mensen die bijstand ontvangen of huurtoeslag in verband met bijstand, betekent de norm dat de huur die wordt toegestaan, verlaagd kan worden als er meer volwassenen in het huishouden wonen. Het betekent dus dat de huurtoeslag niet op de volledige huur wordt uitbetaald, maar op een percentage die wordt bepaald door het aantal kostendelers.

Voor woningbouwers en wijkorganisaties is het belangrijk om het effect van de kostendelersnorm op huurinkomens en woningaanbod te begrijpen. In wijkbeleid kan het bijvoorbeeld betekenen dat wijkbegeleiders en woningcorporaties meer aandacht moeten besteden aan huishoudens met meerdere volwassenen, omdat deze huishoudens een lager budget beschikbaar hebben voor huur en onderhoud.

Rechten en bezwaar

Als iemand twijfelt of de kostendelersnorm correct is toegepast, heeft hij of zij het recht om bezwaar in te dienen. De gemeente stelt een beslissing open voor bezwaar als de berekening van de uitkering op basis van de kostendelersnorm niet duidelijk is of als er sprake is van fouten in de toepassing van de norm.

Het is belangrijk om documentatie te behouden over de samenstelling van het huishouden en eventuele huurovereenkomsten, omdat dit kan gebruikt worden in het kader van bezwaar of beroep. Bovendien kan een advocaat of bijstandorganisatie hulp bieden bij het indienen van een bezwaar.

Voorbeeld van toepassing

Stel dat iemand alleen woont en bijstand ontvangt. Dan ontvangt hij/zij 70% van de gezinsuitkering. Als er een andere volwassene (27+ jaar) in het huishouden woont en geen uitzondering geldt, dan wordt de uitkering per persoon verlaagd naar 50%. Het totaal is dan weer gelijk aan de gezinsuitkering (100%).

Bijvoorbeeld: Als de gezinsuitkering €1000 is, dan ontvangt iedereen €500. Als er een derde volwassene in het huishouden woont, dan ontvangt iedereen €433,33. Het totaal is €1300.

In dit voorbeeld is duidelijk te zien hoe de verdeling van het budget verandert naarmate het aantal kostendelers toeneemt. Dit heeft directe gevolgen voor het beschikbare budget per persoon, inclusief de mogelijkheid om woningkosten te betalen.

Conclusie

De kostendelersnorm is een belangrijk instrument in de berekening van bijstanduitkeringen in Nederland. De norm is gericht op het verlagen van de uitkering wanneer een persoon samenwoont met meerdere volwassenen, omdat de gemeente uitgaat van een deling van woonkosten. De norm is van toepassing op huishoudens met personen van 27 jaar of ouder, tenzij ze in een van de uitzonderingscategorieën vallen.

Voor huurders, woningbouwers en woningcorporaties is het begrijpen van deze norm essent, omdat het directe gevolgen heeft voor huurinkomens en woonbeleid. Het is eveneens belangrijk om te weten dat iemand het recht heeft om bezwaar te maken als hij of zij twijfelt aan de toepassing van de norm. Het is daarom altijd verstandig om documentatie over het huishouden en eventuele huurovereenkomsten te behouden.