De kostendelersnorm is een onderdeel van het Nederlandse bijstandsbeleid dat bepaalt hoeveel uitkering een persoon of gezin ontvangt op basis van het aantal personen dat in dezelfde woning woont. De norm stelt dat hoe meer volwassenen in een huishouden wonen, hoe lager de uitkering, aangezien de woonkosten in theorie gedeeld kunnen worden. Deze aanpak was bedoeld om het zogenaamde 'uitkeringen stapelen' te voorkomen, maar heeft in de praktijk ook gevolgen opgeleverd die niet gewenst waren, zoals het verdrijven van jongeren en het stijgende aantal daklozen.
In de loop van de jaren is er een duidelijke kritiek ontstaan op de toepassing van de kostendelersnorm, vooral met betrekking tot de leeftijdsgrens. In 2023 is een belangrijke wijziging doorgevoerd: de leeftijdsgrens voor kostendelers is verhoogd van 21 naar 27 jaar. Deze versoepeling heeft gevolgen voor gezinnen die bijstand ontvangen en voor de woningmarkt, aangezien jongeren langer in de ouderlijke woning kunnen blijven wonen.
In dit artikel bespreken we de achtergrond van de kostendelersnorm, de wijziging van de leeftijdsgrens, en de gevolgen voor bijstandsuitkeringen, wonen en de woningmarkt. We geven ook een overzicht van wie wel of niet als kostendeler telt en leggen uit hoe de norm in de praktijk werkt.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regel uit de Participatiewet die in 2015 is ingevoerd. Deze norm zegt dat als meerdere volwassenen in één woning wonen, de bijstandsuitkering gedeeltelijk wordt verlaagd, omdat de woonkosten gedeeld worden. De veronderstelling is dat hoe meer volwassenen in een huishouden wonen, hoe minder geld nodig is per persoon om de basiswoningenkosten te dekken.
De norm is bedoeld om misbruik van bijstandsuitkeringen te voorkomen, maar in de praktijk heeft het geleid tot problemen. Zo raakten jongeren met een laag inkomen uit hun ouderlijk huis gedwongen, omdat hun aanwezigheid in het huishouden leidde tot een verlaging van de bijstandsuitkering van hun ouders. Dit bracht jongeren in een kwetsbare positie, met risico op dakloosheid of uitbeuringsrisico’s.
Kritiek op de kostendelersnorm
De kostendelersnorm werd kritisch bekeken vanaf het begin. Volgens gegevens uit 2018 steeg het aantal daklozen van ongeveer 27.000 in 2014 tot bijna 40.000 in 2018. Het CBS schatte dat er ongeveer 10.000 jongeren tussen de 18 en 27 jaar dakloos waren. Deze stijging werd gedeeltelijk toegeschreven aan de kostendelersnorm, die jongeren dwong om vroegtijdig hun ouderlijk huis te verlaten.
Daarom werd er al snel aandacht gevestigd op de leeftijdsgrens van 21 jaar. In 2023 is besloten om deze leeftijd te verhogen naar 27 jaar. Dit maakt jongeren tot 27 jaar immuun voor de toepassing van de norm, mits ze onder bepaalde voorwaarden wonen.
Wijziging van de leeftijdsgrens naar 27 jaar
Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijdsgrens verhoogd van 21 naar 27 jaar. Dit betekent dat jongeren tot 27 jaar niet meer automatisch als kostendeler worden beschouwd, zolang ze bijvoorbeeld nog in de ouderlijke woning wonen of als student inwonen. De wijziging is voornamelijk bedoeld om jongeren die nog geen voldoende inkomen hebben om zelf te wonen, te beschermen tegen de financiële druk van de kostendelersnorm.
De verhoging van de leeftijdsgrens is onderdeel van een wetswijziging die is voorgesteld door minister Carola Schouten van Armoedebeleid. De overheid erkent dat de oude leeftijdsgrens van 21 jaar te streng was en leidde tot ongewenste gevolgen. De nieuwe leeftijdsgrens van 27 jaar wordt gezien als een tijdelijke oplossing tot er een bredere aanpassing van het bijstandsbeleid is.
Gevolgen van de wijziging
De wijziging heeft meerdere gevolgen:
- Jongeren tot 27 jaar blijven langer in hun ouderlijk huis wonen, zolang ze niet zelf een voldoende inkomen hebben om zelfstandig te wonen.
- Het aantal jongeren dat in een kwetsbare situatie belandt verminderde, aangezien ze niet langer gedwongen zijn hun ouderlijk huis te verlaten.
- Bijstanduitkeringen veranderen, aangezien jongeren tot 27 jaar niet langer als kostendeler worden beschouwd. Dit betekent dat ouders of andere wonende personen boven de 27 jaar in de woning wel als kostendeler telden, terwijl jongeren onder de 27 jaar dat niet doen.
De overheid stelde 66 miljoen euro beschikbaar om deze wijziging mogelijk te maken. De versoepeling van de kostendelersnorm is dus een tijdelijke maatregel, maar biedt tijdelijk verlichting in een complex beleidsprobleem.
Wie telt als kostendeler?
Het is belangrijk om te begrijpen wie wel en wie niet telt als kostendeler. De norm geldt alleen voor personen van 27 jaar of ouder die in dezelfde woning wonen. Jongeren jonger dan 27, studenten, en commerciële huurders tellen niet mee.
Hieronder volgt een overzicht van wie wel en wie niet telt als kostendeler:
Personen die wel als kostendeler tellen:
- Inwonende kinderen of medebewoners vanaf 27 jaar die geen studie volgen of geen studiefinanciering ontvangen.
- Medebewoners boven de 27 jaar met een commerciële huurovereenkomst.
- Volwassen kinderen die ouder zijn dan 27 en geen studie volgen of geen BBL-opleiding.
Personen die niet als kostendeler tellen:
- Jongeren jonger dan 27 jaar.
- Studenten die een studie volgen die recht geeft op studiefinanciering.
- BBL-studenten (beroepsbegeleidende leerweg).
- Kamerhuurders en kostgangers die een commerciële huurovereenkomst hebben en een normale huurprijs betalen.
- Kostendelers die ouder zijn dan 27 en onder de 21 als bijstanduitkeringsontvanger zijn, maar dit geldt niet voor de wonende persoon.
Uitzonderingen
Er zijn ook uitzonderingen waarbij iemand wel in de woning woont, maar toch niet als kostendeler telt. Dit geldt onder andere voor:
- Personen die onder een commerciële huurovereenkomst wonen, zoals kamerhuurders of onderhuurders.
- Personen die onder de 27 zijn en nog studeren, ook al wonen ze in het ouderlijk huis.
- Partners die met de ontvanger van de bijstand een gezamenlijke huishouding vormen.
De regels zijn dus complex, en het is belangrijk om in de praktijk goed te begrijpen wie als kostendeler telt en wie niet. Voor mensen die in een bijstandsuitkering situatie verkeren is het verstandig om advies in te winnen bij de gemeente of sociaal raadslieden.
Gezamenlijk inkomen en kostendelersnorm
Een belangrijk aspect van de kostendelersnorm is dat het inkomen van de kostendeler niet meetaat bij de berekening van de bijstandsuitkering. De norm is gebaseerd op het aantal volwassenen in de woning, niet op het totaal inkomen van die personen.
Dit betekent dat als een persoon boven de 27 jaar in de woning woont, de bijstanduitkering lager wordt, onafhankelijk van het inkomen van die persoon. De overheid gaat ervan uit dat jullie de woonkosten kunnen delen, ongeacht of de kostendeler daadwerkelijk meebetaalt aan de huishoudelijke kosten.
Gezamenlijke huishouding
In tegenstelling tot de kostendelersnorm, telt het inkomen wel mee bij een gezamenlijke huishouding. Dit geldt bijvoorbeeld als je met je partner een gezamenlijke huishouding voert of samenwoont. In dat geval wordt het inkomen van beide partijen meegerekend bij het bepalen van de bijstandsuitkering.
Praktijkvoorbeelden
Om het effect van de kostendelersnorm en de wijziging van de leeftijdsgrens te verduidelijken, geven we hier een aantal praktijkvoorbeelden:
Voorbeeld 1: Ouders met een kind van 25
Een ouderpaar ontvangt bijstanduitkering. Hun kind is 25 jaar en woont nog in de ouderlijke woning. Omdat het kind jonger is dan 27, telt het niet als kostendeler. Dit betekent dat de bijstanduitkering niet verlaagd wordt op grond van de kostendelersnorm.
Voorbeeld 2: Ouders met een kind van 28
Het kind is 28 en woont nog in het ouderlijk huis. Het kind volgt geen studie en ontvangt geen studiefinanciering. In dit geval telt het kind wel als kostendeler, aangezien het ouder is dan 27 en geen studie volgt. De bijstanduitkering van de ouders wordt dus verlaagd.
Voorbeeld 3: Ouders met een student van 28
Het kind is 28 en volgt nog een studie met studiefinanciering. Ondanks dat het ouder is dan 27, telt het kind niet als kostendeler. Dit komt doordat het een studie volgt en daardoor in de categorie van uitzonderingen valt.
Voorbeeld 4: Ouders met een kamerhuurder
De ouders ontvangen bijstanduitkering en huren een kamer aan een jongere die een commerciële huurovereenkomst heeft. Omdat de huurder jonger is dan 27 en een commerciële huurprijs betaalt, telt hij niet als kostendeler. De bijstanduitkering verandert dus niet.
Gevolgen voor de woningmarkt
De wijziging van de kostendelersnorm heeft ook gevolgen voor de woningmarkt. Omdat jongeren nu langer in hun ouderlijk huis kunnen wonen, is er minder druk op de huurmarkt voor jonge starters. Dit betekent dat:
- Minder jongeren zoeken naar een eigen huurwoning, wat de vraag op de huurmarkt verlaagt.
- Minder druk op de huurprijs, omdat er minder jongeren in het veld zijn die bereid zijn om hoge huurprijs te betalen.
- Meer huurwoningen beschikbaar voor andere doelgroepen, zoals gezinnen of ouderen.
Daarnaast heeft de wijziging ook gevolgen voor de eigen woningmarkt. Omdat jongeren langer in de ouderlijke woning wonen, vertragen ze hun overstap naar een eigen woning. Dit kan leiden tot:
- Lagere vraag naar starterwoningen, wat het voor jongeren lastiger maakt om hun eerste eigen woning te kopen.
- Langere periode waarin ouders hun kinderen financieel ondersteunen, bijvoorbeeld door het huurbedrag of de huurtoelage te betalen.
Kritiek en vervolgstappen
De wijziging van de leeftijdsgrens naar 27 jaar is een belangrijke stap, maar het is geen definitieve oplossing voor de problemen die zijn ontstaan door de kostendelersnorm. De overheid erkent dat het huidige systeem nog steeds niet ideaal is en dat er meer moet gebeuren om jongeren met een laag inkomen te ondersteunen.
Een mogelijke vervolgstap is om de kostendelersnorm volledig te afschaffen of om de norm aan te passen zodat jongeren niet alleen op grond van leeftijd, maar ook op grond van inkomen en financiële situatie beoordeeld worden. Dit zou meer flexibiliteit bieden en ervoor zorgen dat jongeren niet gedwongen worden hun ouderlijk huis te verlaten.
Vraag en antwoord
Vraag: Wat is de kostendelersnorm?
Antwoord: De kostendelersnorm is een regel uit de Participatiewet die bepaalt dat bijstanduitkeringen verlaagd kunnen worden als meerdere volwassenen in een woning wonen. De veronderstelling is dat jullie de woonkosten kunnen delen.
Vraag: Welke leeftijdsgrens geldt nu?
Antwoord: Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijdsgrens verhoogd naar 27 jaar. Jongeren jonger dan 27 tellen dus niet als kostendeler.
Vraag: Tellen studenten mee als kostendeler?
Antwoord: Nee, studenten die een studie volgen die recht geeft op studiefinanciering of BBL-studenten tellen niet als kostendeler.
Vraag: Wat zijn de gevolgen van de wijziging van de leeftijdsgrens?
Antwoord: Jongeren tot 27 jaar kunnen langer in de ouderlijke woning wonen, wat leidt tot minder druk op de woningmarkt en minder kwetsbare situaties voor jongeren.
Vraag: Wie telt wel als kostendeler?
Antwoord: Personen van 27 jaar of ouder die in de woning wonen, geen studie volgen, en geen commerciële huurovereenkomst hebben.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse bijstandsbeleid dat bepaalt hoeveel uitkering een persoon ontvangt op basis van het aantal volwassenen in de woning. De norm is in 2015 ingevoerd met als doel het voorkomen van het stapelen van uitkeringen, maar heeft in de praktijk geleid tot problemen zoals het verdrijven van jongeren en het stijgende aantal daklozen.
Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijdsgrens verhoogd van 21 naar 27 jaar, waardoor jongeren tot 27 niet langer als kostendeler worden beschouwd. Deze wijziging heeft gevolgen voor bijstanduitkeringen, de woningmarkt, en de situatie van jongeren die nog geen voldoende inkomen hebben om zelfstandig te wonen.
In de toekomst is het belangrijk om verder te kijken naar een duurzame oplossing voor de kostendelersnorm, zodat jongeren niet gedwongen worden hun ouderlijk huis te verlaten op grond van een beperkte leeftijdsgrens. Het huidige systeem is een tijdelijke versoepeling, maar meer flexibiliteit en een betere aansluiting bij de werkelijkheid zijn nodig om jongeren te ondersteunen in hun overstap naar zelfstandig wonen.