De kostendelersnorm speelt een belangrijke rol bij de bepaling van de hoogte van een bijstandsuitkering. Deze regel bepaalt dat hoe meer volwassenen in één woning wonen, hoe lager de uitkering per persoon wordt. De kern van deze norm is dat gezamenlijke kosten zoals huur, energie en boodschappen verdeeld kunnen worden onder meerdere bewoners, waardoor de financiële hulp uit de overheid verlaagt. Echter, er zijn uitzonderingen op deze regel die bepalen welke personen wel en welke niet meegeteld worden bij de berekening van de uitkering. Deze uitzonderingen zijn van belang niet alleen voor degenen die een uitkering ontvangen, maar ook voor woningeigenaren en verhuurders die contracten afsluiten met huurders of kostgangers.
In dit artikel bespreken we de wettelijke basis van de kostendelersnorm, de uitzonderingen die er op deze norm bestaan, en hoe deze uitzonderingen in de praktijk werken. We geven tevens een overzicht van de belangrijkste situaties waarin de kostendelersnorm niet van toepassing is. Hierbij gebruiken we uitsluitend informatie die uit de aangeleverde bronnen is afgeleid.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regel in de Participatiewet die bepaalt dat de bijstandsuitkering wordt gedeeld over het aantal volwassenen dat in een woning woont. De regeling is erop gebaseerd dat meerdere personen een aantal woon- en levensonderhoudskosten kunnen delen, zoals huur, energie en boodschappen. Hierdoor zou de individuele uitkering lager kunnen zijn dan de standaard norm van bijstand voor één persoon.
De norm werkt als volgt:
- In een eénpersoonshuishouden ontvangt een persoon 100% van de bijstandsnorm.
- In een tweepersoonshuishouden ontvangt ieder 50%.
- In een driepersoonshuishouden ontvangt iedere persoon 33 1/3 %.
- Bij een vierpersoonshuishouden is de uitkering per persoon 40%.
- Bij vijf of meer personen wordt de uitkering verder verlaagd.
Dit betekent dat hoe meer volwassenen in één woning wonen, hoe lager de uitkering per persoon. De norm gaat ervan uit dat alle volwassenen samen woonkosten kunnen delen, ongeacht hun inkomsten of vermogen.
Uitzonderingen op de kostendelersnorm
Hoewel de kostendelersnorm een algemene regel is, zijn er uitzonderingen die bepalen welke personen niet meetellen bij de berekening van de uitkering. Deze uitzonderingen zijn belangrijk omdat ze kunnen leiden tot een hogere uitkering per persoon, vooral wanneer de betreffende personen geen bijstand ontvangen of niet als kostendeler worden gerekend.
1. Jongeren tot 27 jaar
Volgens de meeste bronnen tellen personen jonger dan 27 jaar niet mee voor de kostendelersnorm. Dit geldt ongeacht of zij een bijstandsuitkering ontvangen of niet. Een jongere die in een woning woont, wordt dus niet meetegerekend bij het bepalen van de hoogte van de uitkering van een ander persoon in de woning.
Deze regel is bedoeld om jongeren die nog in de opleiding zitten of beginnen te werken, niet onnodig te belasten. Het is belangrijk dat woningeigenaren of verhuurders dit in overweging nemen bij het sluiten van contracten met jongeren die in de woning zullen wonen.
2. Studenten met recht op studiefinanciering of tegemoetkoming voor studiekosten
Studenten die een opleiding volgen die recht geeft op studiefinanciering of een tegemoetkoming voor studiekosten tellen niet mee als kostendeler. Deze uitzondering is bedoeld om te voorkomen dat studenten onnodig worden verlaagd in hun uitkering of verplicht worden om uit hun woning te verhuizen.
Een uitzondering op deze regel geldt voor studenten die alleen een opleiding volgen die niet recht geeft op studiefinanciering. In die gevallen kan de student wel meetellen als kostendeler.
3. Beroepsbegeleidende Leerweg (BBL) studenten
Studenten die een beroepsbegeleidende leerweg (BBL) volgen, tellen eveneens niet mee voor de kostendelersnorm. Deze regel is bedoeld om deze groep jongeren te ondersteunen, gezien hun opleiding vaak gericht is op het opbouwen van beroepscompetenties en niet op academische opleidingen die recht geven op studiefinanciering.
4. Commerciële huurders of kostgangers
Personen die commerciële huurders of kostgangers zijn, tellen ook niet mee. Dit betreft personen die:
- Een kamer huren op basis van een commerciëel huurcontract.
- Een commerciële huurprijs betalen.
- Geen bloed- of aanverwant zijn in de eerste of tweede graad.
In deze gevallen is er sprake van een zakelijke relatie tussen huurder en verhuurder, waardoor de betreffende persoon niet meetelt bij de berekening van de bijstandsuitkering. Deze regel is belangrijk voor verhuurders die commerciële huurders of kostgangers in hun woning onderbrengen.
Let op: commerciële huurders zijn niet te verwarren met huurders die binnen een gezin of familie wonen. In die gevallen kan de kostendelersnorm wél van toepassing zijn.
5. Personen met een zakelijke relatie
Een belangrijk juridisch precedent uit 2017 van de Centrale Raad van Beroep heeft bepaald dat personen met een zakelijke relatie met medebewoners niet meetellen bij de kostendelersnorm. Dit betreft bijvoorbeeld situaties waarin ieder bewoner een afzonderlijk contract heeft met de verhuurder of waarin er sprake is van een commerciële onderhuur.
In zo’n geval is er sprake van een zakelijke relatie tussen huurder en verhuurder, wat inhoudt dat de betreffende persoon niet als kostendeler wordt gerekend. In tegenstelling daarvan, als bewoners een gezamenlijk contract hebben en ieder aansprakelijk is voor de gehele huur, kan de kostendelersnorm wel van toepassing zijn.
6. Personen met mantelzorgtaken
Hoewel er geen expliciet vermeld is dat mantelzorgers automatisch uitzondering vormen op de kostendelersnorm, is er wel sprake van dat in sommige gevallen compensatie mogelijk is. Dit betreft situaties waarin het toepassen van de kostendelersnorm leidt tot verergering van problemen, bijvoorbeeld wanneer mantelzorgers wegens de regel niet in de woning kunnen blijven wonen.
In dergelijke gevallen kan een uitsluiting van de kostendelersnorm worden aangevraagd. Het is echter belangrijk dat deze situaties altijd worden besproken met de klantmanager of inkomensconsulent bij de gemeente.
Praktijkuitwerking van de uitzonderingen
Hoewel er duidelijke regels zijn opgenomen in de Participatiewet en jurisprudentie, is de toepassing van de kostendelersnorm in de praktijk niet altijd even duidelijk. Er zijn meerdere gevallen waarin de toepassing van de norm fout of onjuist is geweest, bijvoorbeeld wanneer:
- Een persoon ten onrechte als kostendeler is meetegerekend.
- De contractvorm niet duidelijk is of niet commercieel genoeg wordt geacht.
- Er sprake is van onderlinge aansprakelijkheid in een gezamenlijk huurcontract.
Het is daarom belangrijk dat zowel verhuurders als huurders zich goed informeren over de regels van de kostendelersnorm, vooral bij het opstellen of sluiten van huur- of onderhuurcontracten. In sommige gevallen kan het verstandig zijn om een wettelijk advies in te winnen om te voorkomen dat onbedoelde juridische gevolgen ontstaan.
Belang voor woningeigenaren en verhuurders
De kostendelersnorm heeft ook belangrijke gevolgen voor woningeigenaren en verhuurders, vooral bij het onderbrengen van huurders of kostgangers. Voorbeelden zijn:
- Commerciële huurders of kostgangers die in de woning wonen, tellen niet mee als kostendeler. Dit betekent dat de bijstandsuitkering van andere bewoners niet verlaagd wordt.
- Studenten die in de woning wonen en studiefinanciering ontvangen, tellen ook niet mee. In dit geval kan de uitkering van andere bewoners wel verlaagd worden, afhankelijk van het aantal volwassenen boven 27 jaar in de woning.
- Bij het opstellen van onderhuurcontracten is het belangrijk om te overleggen of er sprake is van een commerciële relatie of een familie- of vriendschapsrelatie. Dit kan bepalen of de uitzondering op de kostendelersnorm van toepassing is.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijke regel in de Participatiewet die bepalen hoeveel bijstanduitkering een persoon ontvangt, afhankelijk van het aantal volwassenen in de woning. Echter, er zijn uitzonderingen die ervoor zorgen dat niet iedere bewoner meetelt bij de berekening van de uitkering. Deze uitzonderingen zijn van belang voor zowel betrokken personen die een uitkering ontvangen, als voor woningeigenaren en verhuurders die contracten afsluiten.
De belangrijkste uitzonderingen zijn:
- Personen jonger dan 27 jaar.
- Studenten met recht op studiefinanciering of tegemoetkoming voor studiekosten.
- BBL-studenten.
- Commerciële huurders of kostgangers.
- Personen met een zakelijke relatie met de verhuurder.
- In sommige gevallen mantelzorgers.
Het is belangrijk dat deze regels goed worden begrepen en in de praktijk worden toegepast. In onduidelijke situaties is het verstandig om contact op te nemen met de gemeente of sociaal raadslieden, of eventueel een juridisch advies in te winnen.