De kostenverdeling in woningen waarin meerdere personen wonen, is een belangrijk onderdeel van de regelgeving rondom de Participatiewet en de regelingen die gemeenten daarop loslaten. Een van de kernconcepten in dit kader is de zogenoemde commerciële relatie, die bepalend kan zijn voor het toepassen van de kostendelersnorm. Deze norm regelt hoe het huurinkomen van medebewoners in het algemene bijstandsrecht wordt meegenomen. In dit artikel leggen we de definitie, toepassing en praktische implicaties van een commerciële relatie in het kader van de kostendelersnorm uit, met een nadruk op de relevante beleidsregels en jurisprudentie.
Inleiding
In de regelgeving van gemeenten en bijstandswetgeving speelt de kostenverdeling tussen bewoners een cruciale rol bij het bepalen van de uitkeringen. De Participatiewet legt de basis voor het bijstandstekortberekening, waarbij bepaalde inkomsten en uitgaven meegenomen worden. Een van de uitzonderingen op deze berekening is de kostendelersnorm, die toepassing vindt wanneer een persoon in een woning woont met medebewoners die ook een deel van de huur of woningkosten betalen.
Een commerciële relatie, zoals die in het kader van de kostendelersnorm gedefinieerd wordt, is echter een uitzondering op deze norm. Als sprake is van een commerciële relatie, wordt de huurprijs als commercieel beschouwd en is de huurder dus geen kostendelende medebewoner. Dit heeft gevolgen voor de berekening van het bijstandstekort en het inkomen dat wordt meegenomen in de bijstandsuitkering.
Deze regelgeving is ingewikkeld en varieert per gemeente, aangevuld met beleidsregels en richtlijnen. In dit artikel bespreken we de essentiële aspecten van de commerciële relatie en de kostendelersnorm, met specifieke aandacht voor de praktische toepassing in het kader van de Participatiewet en de regelingen van gemeenten zoals Almere en Laarbeek.
Wat is een commerciële relatie?
Een commerciële relatie is volgens de regelingen een relatie waarin sprake is van een volledige zakelijke overeenkomst, zoals (onder)huur of kostgangerschap. Deze relatie is gekenmerkt door de deelname aan het economisch verkeer, waarbij de verhuurder een commerciële prijs vraagt en de huurder deze prijs betaalt. Het uitgangspunt is dat de kosten in deze situatie niet op dezelfde manier worden gedeeld als bij gewone woningdelers die geen zakelijke relatie hebben.
Een commerciële relatie wordt dus voornamelijk gekenmerkt door het feit dat de huurprijs niet op de normale manier wordt bepaald, maar op een manier die past binnen het commerciële verkeer. Hierbij is het van belang dat de prijs in verhouding staat tot de geleverde prestaties en dat deze periodiek wordt aangepast, zoals bij gewone huurverhoudingen.
Kenmerken van een commerciële relatie
Er zijn verschillende kenmerken die kunnen wijzen op een commerciële relatie. Deze kenmerken zijn afgeleid uit de beleidsregels van gemeenten zoals Almere en Laarbeek, evenals uit jurisprudentie en toelichting van bijstandswetgeving. De belangrijkste kenmerken zijn:
Schriftelijke overeenkomst: Er moet een individueel huurcontract zijn waarin de belangrijkste verplichtingen van verhuurder en huurder zijn vastgelegd. Dit is een essentieel kenmerk van een commerciële relatie. Het ontbreken van een jaarlijkse huurverhoging in het contract hoeft echter niet automatisch te duiden op een niet-commerciële huurprijs.
Commerciële huurprijs: De huurprijs moet in verhouding staan tot de geleverde prestaties en de gebruikelijke prijzen in het commerciële verkeer. Dit betekent dat de huurprijs redelijkerwijs moet zijn opgesteld, rekening houdend met factoren zoals de ligging van de woning, de grootte van de kamer of ruimte, en de marktprijs in de regio.
Periodieke aanpassing: Een commerciële relatie houdt ook in dat de huurprijs regelmatig wordt aangepast, zoals bij standaard huurverhoudingen. Als er geen periodieke aanpassing is, kan dit duiden op een niet-commerciële prijs.
Bevoegdheid van de gemeente: Het is aan de gemeente om te bepalen of er sprake is van een commerciële prijs. De gemeente kan bijvoorbeeld beoordelen of de huurprijs redelijk is in vergelijking met andere huurprijzen in de regio of in verhouding tot de oppervlakte van de kamer of woning. Ook kan de gemeente de huurder vragen om bewijs van betaling aan te tonen.
Toepassing van de commerciële relatie in de praktijk
In de praktijk kan het bepalen van een commerciële relatie ingewikkeld zijn. Dit komt onder meer door de wisselende beleidsregels per gemeente en de feitelijke situatie die voor een huurder of verhuurder optreedt. In het kader van de Participatiewet zijn er bepaalde voorbeelden en casussen die helpen bij het inzicht in de toepassing van een commerciële relatie.
Voorbeeld 1: Commerciële huurprijs en overeenkomst
Stel dat Leonie en Noortje een kamer aan Silke en Tya verhuuren. Beiden hebben een schriftelijke overeenkomst en betalen een commerciële huurprijs. In dit geval is er sprake van een commerciële relatie. Omdat er sprake is van een schriftelijke overeenkomst en een commerciële prijs, is de kostendelersnorm niet van toepassing op Leonie en Noortje. Dit betekent dat hun inkomsten uit deze huurverhouding niet meegenomen worden in de bijstandsuitkering.
Voorbeeld 2: Kostendelende medebewoner versus commerciële relatie
In een ander voorbeeld wonen Ivo en Miekie met hun drie kinderen in een huurwoning. De kinderen betalen een vast bedrag aan kostgeld, maar hebben geen commerciële relatie met de ouders. Hier is sprake van een kostendelende medebewoner. Omdat de prijs niet in verhouding staat tot de gebruikelijke marktprijs en er geen schriftelijke overeenkomst is die commerciële kenmerken vertoont, wordt de kostendelersnorm wel van toepassing.
Voorbeeld 3: Commerciële relatie en inkomen in mindering
Als een hoofdbewoner een commerciële relatie heeft met een onderverhuurder, kan het inkomen uit deze relatie in mindering worden gebracht op de bijstandsuitkering. Stel dat een vader een kamer verhuurt aan zijn zoon, maar er is sprake van een commerciële relatie. In dat geval wordt het huurinkomen meegenomen in de berekening van de uitkering. Dit is een belangrijke gevolg van de commerciële relatie, omdat het beïnvloedt hoeveel bijstand uitgekeerd wordt.
Commerciële relatie versus kostendelende medebewoner
Het verschil tussen een commerciële relatie en een kostendelende medebewoner is van groot belang bij het bepalen van de toepassing van de kostendelersnorm. Een kostendelende medebewoner is iemand die een deel van de huur of woningkosten betaalt aan de hoofdbewoner, zonder dat er sprake is van een zakelijke overeenkomst of commerciële prijs. In dergelijke gevallen wordt de huurprijs als niet-commerciël beschouwd, en is de kostendelersnorm van toepassing.
Een commerciële relatie daarentegen wijst op een zakelijke overeenkomst waarbij een commerciële huurprijs wordt betaald. In dit geval wordt de huurprijs niet meegenomen in de berekening van de bijstandsuitkering, omdat de huurder niet als kostendelende medebewoner beschouwd wordt.
Uitzonderingen
Er zijn bepaalde uitzonderingen waarin een persoon nooit een commerciële relatie kan hebben, ongeacht de huurprijs. Dit is bijvoorbeeld het geval bij bloed- en aanverwanten in de eerste of tweede graad (zoals ouder-kind, broer-zus of grootouder-kleinkind). Deze relaties zijn per definitie kostendelende medebewoners, tenzij er een andere uitzondering van toepassing is, zoals bijvoorbeeld het feit dat het kind studeert of jonger is dan 27 jaar.
Beleidsregels en richtlijnen van gemeenten
De toepassing van de kostendelersnorm en commerciële relatie is niet uniform over alle gemeenten. Gemeenten zoals Almere en Laarbeek hebben hun eigen beleidsregels en richtlijnen opgesteld, die los staan van de nationale wetgeving en de Participatiewet. Deze beleidsregels zijn belangrijk om te begrijpen voor zowel huurders als verhuurders, omdat ze bepalend zijn voor de praktische toepassing van de kostendelersnorm.
Almere: Commerciële relatie en huurprijs
In Almere is een beleidsregel vastgesteld waarin wordt gesteld dat een commerciële relatie voorwaardelijk is aan een netto huur van minimaal € 225,08 per maand (in 2018). Daarnaast wordt een bedrag van 70 euro per maand voor nutsvoorzieningen als redelijk beschouwd. Als deze bedragen worden overschreden, kan het duiden op een commerciële relatie. De regel is echter vervallen sinds 2023, maar biedt wel inzicht in de manier waarop gemeenten de huurprijs beoordelen.
Laarbeek: Beleidsregels en juridische grondslag
In Laarbeek zijn beleidsregels opgesteld die uitgaan van de Participatiewet en andere relevante wetten. Hierbij wordt bijvoorbeeld bepaald dat een commerciële relatie alleen bestaat als er sprake is van een schriftelijke overeenkomst en een commerciële prijs. Deze beleidsregels zijn ook vervallen, maar blijven relevant in de juridische praktijk, aangezien ze vaak als basis dienen voor juridisch oordeel.
Rechtspraak en jurisprudentie
De rechtspraak speelt een cruciale rol bij het bepalen van of een commerciële relatie inderdaad voorhanden is. In het kader van de Participatiewet zijn er verschillende jurisprudentieën geweest die uitleggen wat een commerciële relatie inhoudt. Een van de bekendste jurisprudenties is het kamerstuk TK 2013-2014, 33 801, nr. 3, p. 7, waarin wordt bepaald dat een commerciële prijs in verhouding moet staan tot de geleverde prestaties en moet periodiek worden aangepast. Als slechts een bijdrage in de kosten of een tegenprestatie wordt geleverd, zoals boodschappen doen of schoonmaken, is er geen sprake van een commerciële prijs.
Deze jurisprudentie heeft geleid tot de vorming van beleidsregels bij gemeenten, die vaak handenwrijvend wachten op verdere rechtspraak om te zien of hun beleid op juridische grondslag staat. In het kader van bijstandsuitkeringen is het dus belangrijk om te weten hoe de rechter een commerciële relatie definieert.
Commerciële relatie en onderverhuur
Een belangrijk aspect van de commerciële relatie is de mogelijkheid van onderverhuur. In sommige gevallen kan een commerciële relatie bestaan tussen de hoofdbewoner en de onderverhuurder, terwijl de hoofdbewoner zelf ook een kostendelende medebewoner is. In dergelijke gevallen kan het inkomen uit de commerciële relatie in mindering worden gebracht op de bijstandsuitkering.
Een voorbeeld hiervan is een situatie waarin een vader een kamer onderhuurt aan zijn zoon. Als er sprake is van een commerciële relatie, wordt het inkomen uit deze relatie meegenomen in de bijstandsuitkering. Daarnaast kan de vader ook een kostendelende medebewoner zijn ten opzichte van zijn zoon, wat leidt tot een verdere in mindering brenging van het inkomen.
Samenwerking tussen huurder en verhuurder
Het is belangrijk dat zowel huurders als verhuurders goed begrijpen wat een commerciële relatie inhoudt, omdat dit direct invloed heeft op de berekening van de bijstandsuitkering. Huurders die een commerciële prijs betalen moeten ervoor zorgen dat er een schriftelijke overeenkomst is en dat de prijs redelijk is in vergelijking met de markt. Verhuurders moeten ervoor zorgen dat de huurprijs periodiek wordt aangepast en dat de verhouding tussen huurprijs en geleverde prestaties duidelijk is.
In sommige gevallen kan het ook voorkomen dat een huurprijs niet commercieel is, terwijl de huurder toch een commerciële relatie lijkt te hebben. In dergelijke gevallen kan de gemeente nader onderzoek doen om te bepalen of er sprake is van een commerciële relatie.
Conclusie
De commerciële relatie is een essentieel concept in het kader van de kostendelersnorm en de Participatiewet. Het bepaalt of een huurprijs commercieel is en of een huurder als kostendelende medebewoner wordt beschouwd. Deze relatie heeft directe gevolgen voor de berekening van de bijstandsuitkering en is daarom van groot belang voor zowel huurders als verhuurders.
De toepassing van de commerciële relatie kan variëren per gemeente en is vaak afhankelijk van beleidsregels en rechtspraak. Het is daarom belangrijk om goed te begrijpen wat een commerciële relatie inhoudt en hoe deze in de praktijk wordt toegepast. Zowel huurders als verhuurders moeten ervoor zorgen dat er een schriftelijke overeenkomst is en dat de huurprijs redelijk is in vergelijking met de markt.