Inleiding
De kostendelersnorm speelt een centrale rol bij de berekening van de bijstanduitkering. Deze norm houdt rekening met het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder dat in één woning woont. Hoe meer kostendelers, hoe lager de uitkering per persoon, omdat de overheid ervan uitgaat dat deze kosten, zoals huur en energie, kunnen worden gedeeld. In de stad Emmen geldt de kostendelersnorm volgens de wettelijke kaders, maar er zijn ook situaties waarin de norm niet van toepassing is, zoals bij mantelzorg, in crisissituaties of bij de opvang van Oekraïense vluchtelingen. In dit artikel leggen we uit hoe de kostendelersnorm precies werkt, welke uitzonderingen er zijn, en hoe de situatie zich presenteert in Emmen.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een wettelijk kader dat bepaalt hoeveel bijstand een persoon ontvangt wanneer hij of zij met meerdere volwassenen in één woning woont. Het principe achter deze norm is simpel: hoe meer volwassenen in een woning wonen, hoe lager de uitkering per persoon wordt. De overheid gaat ervan uit dat kosten zoals huur, energie en boodschappen worden gedeeld, waardoor minder uitkering nodig is.
De norm geldt alleen voor personen van 27 jaar of ouder. Jongeren onder de 27 jaar, studenten met studiefinanciering, en commerciële huurders tellen niet mee als kostendelers. Ook mantelzorgers of Oekraïense vluchtelingen die in een huishouden wonen, vallen buiten de norm, mits de situatie correct wordt aangemeld.
De norm wordt toegepast door de gemeente, die op basis van het aantal kostendelers in een woning de bijstandsnorm berekent. Deze berekening heeft invloed op de hoogte van de uitkeringen, zoals huishoudgeld, woningtoeslag en eventueel vakantiegeld.
De norm in de praktijk
In de praktijk ziet de kostendelersnorm er als volgt uit:
- Alleenstaande persoon van 18, 19 of 20 jaar: Bijstandsnorm is €328,69 per maand (excl. vakantiegeld). Bij 120% van de norm is dit €394,43.
- Gehuwd met beiden 18, 19 of 20 jaar: Bijstandsnorm is €657,38, 120% is €788,86.
- Gehuwd, een echtgenoot van 18, 19 of 20 jaar en de ander 21 jaar of ouder: Bijstandsnorm is €1.279,71, 120% is €1.535,65.
- Jonger dan 21 jaar met één of meer kinderen: De norm is hoger vanwege de verantwoordelijkheid voor kinderen, maar de exacte bedragen zijn niet verder uitgewerkt in de beschikbare bronnen.
Deze bedragen zijn netto per maand en gelden als maximum om aan regelingen zoals huishoudgeld of woningtoeslag te kunnen voldoen. Ze zijn slechts richtlijnen en kunnen niet als rechtens geldende normen worden aangemerkt.
Uitzonderingen op de kostendelersnorm
Er zijn meerdere situaties waarin de kostendelersnorm niet van toepassing is. Deze uitzonderingen zijn belangrijk om te kennen, aangezien verkeerd toepassen van de norm kan leiden tot verkeerde uitkeringen.
1. Mantelzorg
Mantelzorgers die hulp verlenen aan een familielid dat extra zorg nodig heeft, tellen niet mee als kostendeler. Dit geldt ook voor mantelzorgsituaties waarin iemand bijvoorbeeld volledig afhankelijk is van een ander voor het uitvoeren van alledaagse taken. In zulke gevallen mag de gemeente de kostendelersnorm niet toepassen.
2. Oekraïense vluchtelingen
In de gemeente Emmen geldt een speciale regeling voor Oekraïense vluchtelingen. Deze personen tellen niet mee als kostendelers, ook als ze in een bijstandsgerechtigd huishouden wonen. Dit maakt het mogelijk om vluchtelingen onder te brengen zonder dat dit leidt tot een verlaging van de bijstanduitkering van het huishouden. Eén voorwaarde is dat de vluchteling zich registreert in de basisregistratie personen (BRP) via de gemeente.
3. Crisissituaties
In crisissituaties, zoals dreigende dakloosheid, mag de kostendelersnorm ook niet worden toegepast. De gemeente heeft in dergelijke gevallen beleidsvrijheid om maatwerk toe te passen. Dit betekent dat bijvoorbeeld jongeren tot 27 jaar, die anders niet als kostendeler meetellen, in bepaalde situaties wel als dergelijke worden gezien, om te voorkomen dat de uitkering verlaagt tot een onhoudbaar niveau.
4. Studenten met studiefinanciering
Studenten die studiefinanciering ontvangen (zoals een toelage of lening) tellen ook niet mee als kostendeler. Dit geldt ook als ze ouder zijn dan 27 jaar. Dit kader is bedoeld om te voorkomen dat studenten, die hun studie voortzetten en geen werk hebben, hun bijstandsrechten verliezen door het delen van hun huurkosten.
Kostendelersnorm en woningdelen
Woningdelen is een steeds belangrijkere trend in de huidige maatschappij, vooral onder jongeren en mensen die op zoek zijn naar betaalbare woonvormen. De kostendelersnorm kan een directe invloed hebben op de mogelijkheid tot woningdelen, aangezien de uitkering wordt verlaagd bij het delen van een woning met meerdere volwassenen.
Invloed op de huurprijs
De norm beïnvloedt indirect ook de huurprijs. Hoe lager de uitkering per persoon, hoe minder inkomsten beschikbaar zijn voor huur. In combinatie met stijgende huurprijsdruk betekent dit dat mensen met een lager inkomensniveau vaker worden uitgesloten van de woningmarkt. Inwoners die in een woning wonen met meerdere volwassenen zien hun uitkering dalen, terwijl hun huurprijs niet automatisch daalt. Dit kan leiden tot een situatie waarin mensen hun woning niet meer kunnen betalen.
Onderzoek naar afschaffing
Er loopt op dit moment een onderzoek naar de mogelijkheden van afschaffing of aanpassing van de kostendelersnorm. De resultaten van dit onderzoek worden verwacht in maart 2026. De centrale vraag is of de norm nog steeds relevant is in de huidige woningmarkt en woningdelenpraktijk. Momenteel is er geen landelijke handreiking met objectieve criteria voor gemeenten die maatwerk toepassen, zoals in het geval van woningdelen of mantelzorg.
Beleidsvrijheid van gemeenten
Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij de toepassing van de kostendelersnorm. Dit betekent dat ze op basis van de situatie van een inwoner kunnen bepalen of maatwerk nodig is. Deze ruimte wordt vooral ingezet in crisissituaties, bij mantelzorg, of wanneer het niet eerlijk zou zijn om de norm volledig toe te passen.
De verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente om lokale regels aan te passen aan de omstandigheden van inwoners. De landelijke kaders zijn voornamelijk vastgelegd in de Participatiewet en aanvullende handreikingen van onder andere Divosa (Dienst voor Stad en Woningbeleid). Er zijn geen signalen van afwijkend gedrag van gemeenten in de toepassing van de norm.
In kleine gemeenten is de financiering voor maatwerk gedeeltelijk gebaseerd op realisaties, wat betekent dat ze indirect worden gecompenseerd. Grote gemeenten vallen onder het algemene verdeelmodel van het macrobudget voor bijstand en loonkostensubsidies.
Klachten en rechtsmiddelen
Inwoners die merken dat de kostendelersnorm onterecht is toegepast, of die van mening zijn dat maatwerk niet is toegepast waar dat wel nodig was, kunnen zich wenden tot de gemeente. Er zijn rechtsmiddelen zoals bezwaar en beroep beschikbaar voor besluiten die worden genomen in het kader van de Participatiewet.
Het is belangrijk om snel te handelen bij eventuele onregelmatigheden, omdat het tijdsverloop in het proces bepalend is voor het uitvoeren van het besluit. Voor extra hulp kan een advocaat worden ingeschakeld, zoals bijvoorbeeld via Krijg Je Bijstand. In zo’n geval belt een advocaat binnen één werkdag om de situatie te bespreken en verder te helpen.
De rol van de gemeente Emmen
De gemeente Emmen heeft een specifieke regeling voor Oekraïense vluchtelingen. Deze personen worden niet meegerekend als kostendeler, ook als ze in een bijstandsgerechtigd huishouden wonen. Dit maakt het mogelijk om vluchtelingen te huisvesten zonder dat de uitkering van het huishouden verlaagt. Deze regeling geldt sinds een bepaalde maatregel van de gemeente en is bedoeld om onderdak te kunnen bieden aan Oekraïense vluchtelingen zonder negatieve gevolgen voor de bestaande bijstandsuitkering.
Daarnaast houdt de gemeente rekening met armoede en sociale samenhang. De kostendelersnorm mag niet leiden tot schrijnende situaties. In crisissituaties of bij mantelzorg kan de norm dus worden losgelaten. Inwoners die een dergelijke situatie hebben, moeten dit aangeven aan de gemeente via een wijzigingsformulier. De gemeente kan dan beoordelen of maatwerk nodig is en dit in de uitkering verwerken.
Kostendelersnorm en woningtoeslag
De kostendelersnorm heeft ook invloed op de woningtoeslag. De hoogte van deze toeslag wordt bepaald op basis van het inkomen van de huishouding en het aantal kostendelers. Hoe hoger het aantal kostendelers, hoe lager de woningtoeslag. De norm werkt dus indirect mee aan het bepalen van de huurprijs die een huishouden kan betalen.
De woningtoeslag is bedoeld om mensen te helpen bij het betalen van hun huur. Bij een lager inkomen en meer kostendelers, daalt de toeslag. In combinatie met stijgende huurprijsdruk kan dit leiden tot een situatie waarin mensen hun huur niet meer kunnen betalen. In dergelijke gevallen is maatwerk mogelijk, maar dit moet worden beoordeeld door de gemeente per geval.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk kader in de berekening van bijstanduitkeringen. Het principe is simpel: hoe meer volwassenen in een woning wonen, hoe lager de uitkering per persoon. De norm geldt alleen voor personen van 27 jaar of ouder. Jongeren, studenten met studiefinanciering, Oekraïense vluchtelingen en mantelzorgers tellen niet mee als kostendelers.
In de gemeente Emmen is er een specifieke regeling voor Oekraïense vluchtelingen die niet als kostendeler meetellen, wat het mogelijk maakt om hen te huisvesten zonder dat dit leidt tot een verlaging van de bijstanduitkering. Ook in crisissituaties en bij mantelzorg kan de norm worden losgelaten. Gemeenten hebben beleidsvrijheid om maatwerk toe te passen, wat betekent dat ze per situatie bepalen of de norm wel of niet van toepassing is.
Er loopt op dit moment een onderzoek naar de mogelijkheden van afschaffing of aanpassing van de kostendelersnorm. De resultaten van dit onderzoek worden verwacht in maart 2026 en kunnen leiden tot wetsaanpassingen. Tegenwoordig is er geen landelijke handreiking met objectieve criteria voor gemeenten die maatwerk toepassen, maar er zijn wel bestaande richtlijnen en handreikingen die gemeenten kunnen gebruiken.
Inwoners die merken dat de kostendelersnorm onterecht is toegepast, kunnen dit besluit bestrijden via bezwaar en beroep. Het is belangrijk om tijdig te handelen en eventueel hulp in te schakelen via bijvoorbeeld een advocaat. De kostendelersnorm is een complexe regeling die veel invloed heeft op het dagelijks leven van mensen in bijstandsgezinnen, en het begrijpen ervan is van groot belang voor zowel inwoners als professionele hulpverleners.