De coronapandemie heeft wereldwijd grote gevolgen gehad voor economieën, gezondheidszorg en sociale voorzieningen. In Nederland zijn er, naast maatregelen om het virus in te dammen, ook specifieke steunregelingen ingesteld om mensen in nood te helpen. In dit artikel wordt ingegaan op de kostendelersnorm binnen de sociale voorzieningen en hoe de coronacrisis deze regeling heeft beïnvloed, met een nadruk op de bijstand, coronasteun voor zzp’ers en de werkelijkheid voor jongeren en gezinnen. De focus ligt op hoe de kostendelersnorm werkt en hoe het aantal volwassenen in een huishouden bepalend is voor de hoogte van de uitkering.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een onderdeel van de Participatiewet en telt het aantal volwassenen in een huishouden mee bij de berekening van de bijstanduitkering. De regeling is vanaf 1 januari 2015 van kracht voor personen van 21 jaar of ouder die een bijstandsuitkering ontvangen. Voor personen die al voor deze datum een uitkering ontvingen, gold een overgangsrecht, waarbij de norm per 1 juli 2015 in werking trad.
De kern van de kostendelersnorm is dat hoe meer volwassenen in een woning wonen, hoe lager de bijstanduitkering per persoon is. De logica achter deze norm is dat woonkosten zoals huur, energie en boodschappen worden gedeeld wanneer meerdere volwassenen samenwoonen, waardoor de uitkering niet volledig gericht is op individuele kosten.
Vanaf 1 januari 2023 is de leeftijdsgrens verhoogd van 21 naar 27 jaar. Dit betekent dat alleen personen van 27 jaar of ouder worden meegerekend in de kostendelersnorm. Jongeren jonger dan 27, zoals studenten of kamerbewoners, zijn standaard niet meegerekend.
Werking van de kostendelersnorm
De werking van de kostendelersnorm wordt bepaald door het aantal volwassenen in een huishouden. De volgende tabel, afkomstig uit bron 3, geeft een overzicht van hoe de norm werkt:
| Aantal personen van 27 jaar of ouder in een huishouden | Bijstandsnorm per persoon | Totale bijstandsnorm als alle personen bijstand ontvangen |
|---|---|---|
| 1 | 70% | 70% |
| 2 | 50% | 100% |
| 3 | 43,33% | 130% |
| 4 | 40% | 160% |
| 5 | 38% | 190% |
Vanaf 5 personen geldt de norm op dezelfde manier, maar de percentages veranderen niet per persoon. De totale uitkering wordt dus bepaald door het aantal volwassenen boven 27 jaar. De bijstandsnorm per persoon daalt naarmate het aantal volwassenen in het huishouden toeneemt.
Uitzonderingen op de kostendelersnorm
Niet alle personen in een huishouden worden meegerekend. De volgende personen zijn standaard niet meegerekend in de kostendelersnorm:
- Personen jonger dan 27 jaar
- Studenten (ingeschreven bij DUO of BBL)
- Kamerbewoners
- Personen die bij de gemeente staan ingeschreven als getrouwd of samenwonend
Deze uitzonderingen zijn belangrijk om te weten, omdat zij kunnen beïnvloeden hoe de uitkering wordt berekend. Bijvoorbeeld: als een volwassene jonger dan 27 jaar in een huishouden woont en een bijstanduitkering ontvangt, telt die persoon niet mee in de kostendelersnorm.
Coronalasten en zzp’ers
De coronacrisis heeft vooral jongeren en zelfstandigen hard geraakt. Tijdens de pandemie zijn er specifieke steunmaatregelen ingevoerd voor zzp’ers, zoals de Tozo (tijdelijke overbruggingsuitkering voor zelfstandigen) en later de Bbz (bijzondere bijstand voor zelfstandigen).
Bij de aanvraag voor deze steunregelingen geldt de kostendelersnorm in combinatie met de levensvatbaarheidstoets. Dit betekent dat zzp’ers hun uitkering niet volledig krijgen als zij met meerdere volwassenen samenwoonen. De gemeente stelt dan aan dat woonkosten worden gedeeld, waardoor de uitkering wordt aangepast.
In oktober 2021 is de Tozo beëindigd en vervangen door de vereenvoudigde Bbz. Hierbij geldt dat de gemeente tijdelijk uitgaat van de verklaring van de zzp’er over verwachte inkomsten. Toch blijft de levensvatbaarheidstoets en de kostendelersnorm van kracht. Dit maakt het voor zzp’ers lastig om steun aan te vragen, vooral als zij in een gezamenlijke woning wonen.
Coronalasten voor jongeren
De coronacrisis heeft jongeren in het bijzonder getroffen. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is de jeugdwerkloosheid aanzienlijk toegenomen. In de periode rond de coronacrisis zat 10,7% van de jongeren tussen de 15 en 25 jaar zonder werk, vergeleken met 4,3% van de totale beroepsbevolking.
Hoewel jongeren in de regel niet onder de kostendelersnorm vallen, kunnen zij indirect beïnvloed worden. De norm is namelijk afhankelijk van het aantal volwassenen boven de 27 jaar in het huishouden. Daardoor kan het gezamenlijke wonen met oudere personen leiden tot een lager bedrag aan bijstand of uitkering voor de jongere huishoudens.
Impact van de kostendelersnorm op huurmarkt en woningbouw
Omdat de kostendelersnorm direct invloed heeft op de hoogte van de bijstanduitkering, heeft dit indirect ook gevolgen voor de huurmarkt en woningbouw. Zowel bijstandgevende personen als zzp’ers kunnen worden beïnvloed in hun woonkeuze en huurbedragen. Als de uitkering bijvoorbeeld wordt aangepast door de kostendelersnorm, kan dit leiden tot:
- Grootte van de woning: Een hoger aantal volwassenen in een woning kan het mogelijk maken om in een groter huis te wonen, maar daarmee daalt per persoon de uitkering.
- Verhouding huur en uitkering: De uitkering wordt gedeeltelijk gebruikt voor woonkosten, waarbij huur, energie en andere kosten worden gedeeld.
- Verhuurmarktdruk: Bijstandgevende personen vormen een deel van de huurmarkt, en veranderingen in uitkeringen kunnen de vraag en aanbod beïnvloeden.
De kostendelersnorm speelt dus een rol in de woningmarktstructuur en de woningbouwkeuze van personen die een uitkering ontvangen. Deze norm zorgt ervoor dat woonkosten worden gedeeld, wat in theorie voordelig is, maar in de praktijk kan leiden tot verarming van individuen, vooral als zij in een gezamenlijke woning wonen.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk onderdeel van de bijstandregelingen in Nederland en heeft een directe invloed op de hoogte van de uitkeringen voor personen die samenwoonen. De norm is bedoeld om woonkosten te delen, wat leidt tot een lager bedrag per persoon naarmate het aantal volwassenen in het huishouden toeneemt. Sinds 2023 geldt de norm alleen voor personen boven de 27 jaar, waardoor jongeren en studenten niet meer meegerekend worden.
Tijdens de coronapandemie is de bijstand- en coronasteunregeling voor zzp’ers aangepast, waarbij ook de kostendelersnorm en levensvatbaarheidstoets van kracht zijn. Dit heeft geleid tot meer administratieve lasten voor zzp’ers, die vaak al moeite hebben met het volgen van de regels rond bijstand en uitkeringen.
In de real estate- en woningbouwsector is de kostendelersnorm een factor die zowel huurprijsdruk als woonkeuzes kan beïnvloeden. Het is belangrijk om bewust te zijn van de regels en uitzonderingen, omdat deze direct bepalen hoeveel uitkering wordt verstrekt en hoeveel woonkosten kunnen worden gedragen.