Inleiding
De kostendelersnorm is een belangrijk onderdeel van de Nederlandse bijstandsregeling. Deze norm beïnvloedt de hoogte van de uitkering die een huishouden ontvangt, afhankelijk van het aantal volwassenen dat in één woning woont. De logica achter deze norm is dat woonkosten, zoals huur en energie, gedeeld kunnen worden tussen meerdere personen, waardoor de uitkering per persoon kan worden verlaagd. De kostendelersnorm wordt ook wel toegepast bij huishoudens die uit detentie of een instelling komen, aangezien het voorkomen van dakloosheid een belangrijk doel is binnen de Participatiewet.
In dit artikel leggen we uit hoe de kostendelersnorm precies werkt, welke uitzonderingen er zijn, en hoe de norm kan worden berekend. Daarnaast bespreken we de toepassing van de norm bij mensen die uit detentie of een instelling komen, en welke maatwerkmogelijkheden er zijn binnen de Participatiewet.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regeling waarbij de bijstandsuitkering per persoon lager wordt als een persoon samenwoont met meerdere volwassenen. De reden is dat de gemeente aannemt dat woonkosten gedeeld kunnen worden tussen de bewoners. Hoe meer volwassenen in een woning wonen, hoe lager de uitkering per persoon is.
Aantal volwassenen en bijstandsnorm
De hoogte van de bijstanduitkering hangt af van het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder in een huishouden. Jongeren onder de 27 jaar tellen niet mee voor de kostendelersnorm. Dit geldt sinds 1 januari 2023. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de percentages die gelden bij verschillende aantallen volwassenen:
| Aantal personen van 27 jaar of ouder in een huishouden | Bijstandsnorm per persoon | Totale bijstandsnorm als alle personen bijstand ontvangen |
|---|---|---|
| 1 | 70% | 70% |
| 2 | 50% | 100% |
| 3 | 43,33% | 130% |
| 4 | 40% | 160% |
| 5 | 38% | 190% |
Vanaf 5 volwassenen geldt een vaste regel: de bijstandsnorm per persoon daalt verder, maar de exacte percentages worden hier niet verder gespecificeerd in de beschikbare informatie.
Uitzonderingen
Niet iedereen in een huishouden telt mee voor de kostendelersnorm. De volgende categorieën personen vallen daar onder:
- Personen jonger dan 27 jaar
- Studenten die studiefinanciering ontvangen
- Personen die als getrouwd of samenwonend zijn ingeschreven bij de gemeente
Deze personen tellen niet mee als kostendelers, omdat ze volgens de regeling niet bijdragen aan het delen van woonkosten. Dit betekent dat hun aanwezigheid in een huishouden geen invloed heeft op de bijstanduitkering van andere bewoners.
Invloed van inkomens
De kostendelersnorm gaat enkel om het aantal volwassenen in een huishouden, niet om hun inkomsten. Het inkomen van de huisgenoten wordt niet meegerekend bij de berekening van de bijstanduitkering. Wel telt het eigen inkomen van de huishoudenslid mee, omdat dit bepaalt hoeveel uitkering nodig is.
Bij samenwonende partners daarentegen wordt het gezamenlijk inkomen wel meegerekend, omdat de gemeente aannemt dat jullie je inkomsten en kosten gedeeld hebben.
Hoe wordt de kostendelersnorm berekend?
De berekening van de kostendelersnorm is relatief eenvoudig. De gemeente telt eerst het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder in het huishouden. Daarna kijkt de gemeente naar de standaard bijstandsnorm per persoon, en past dit bedrag aan op basis van het aantal kostendelers.
Voorbeeldberekening
Stel dat je samenwoont met twee volwassenen van 27 jaar of ouder. In dat geval ontvangt iedereen 50% van de standaard bijstanduitkering. Als er drie volwassenen wonen, ontvangt iedereen 43,33% van de norm. Dit betekent dat de totale uitkering voor het huishouden lager is dan als iedereen alleen zou wonen.
Het is belangrijk om op te merken dat het inkomen van de huisgenoten niet meespeelt in deze berekening. Alleen het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder bepaalt de hoogte van de uitkering.
Kostendelersnorm en detentie
De kostendelersnorm kan ook van toepassing zijn bij mensen die uit detentie komen. De toepassing van de norm in deze situatie is echter niet automatisch. In sommige gevallen kan het voorkomen dat de gemeente de norm niet toepast, bijvoorbeeld als de persoon nog geen nieuwe woning heeft of als er sprake is van een overgangssituatie.
Maatwerk bij de Participatiewet
Binnen de Participatiewet zijn er mogelijkheden voor maatwerk bij de kostendelersnorm. Dit betekent dat de gemeente in bepaalde gevallen de norm niet strikt toepast, maar op een flexibele manier aanpast aan de situatie van de betrokkene. Dit is bijvoorbeeld het geval bij mensen die uit een instelling komen of bijgenoeg zijn met detentie.
Divosa, een organisatie die zich richt op het voorkomen van dakloosheid, heeft een handreiking opgesteld waarin wordt beschreven welke maatwerkmogelijkheden er zijn bij de toepassing van de kostendelersnorm. Het doel van deze maatwerkopties is om dakloosheid te voorkomen en om mensen een stabiele woonomgeving te bieden.
Uitzonderingen bij detentie
In sommige gevallen mag de gemeente de kostendelersnorm niet toepassen, bijvoorbeeld wanneer:
- Er sprake is van een overgangsperiode waarin de persoon nog geen nieuwe woning heeft.
- De persoon heeft specifieke woonbehoefte die niet kan worden afgewikkeld via de normale regels.
- Er sprake is van een kortdurende situatie, bijvoorbeeld bij een tijdelijke verblijfplaats.
In dergelijke gevallen kan de gemeente een maatwerkregeling toepassen, waarbij de kostendelersnorm niet wordt gebruikt om de uitkering te bepalen.
Praktijkproblemen
In de praktijk komt het regelmatig voor dat de gemeente de kostendelersnorm ten onrechte toepast. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als een persoon wordt aangemerkt als kostendeler terwijl hij of zij niet ouder is dan 27 jaar. In dergelijke situaties kan bezwaar worden gemaakt tegen de beslissing van de gemeente.
Rechten en bezwaar
Als je twijfelt of het toepassen van de kostendelersnorm correct is, kun je bezwaar maken tegen de beslissing van de gemeente. Dit is mogelijk via een advocaat of via eigenlijke schriftelijke procedure. In sommige gevallen kan ook hulp worden ingeschakeld via organisaties zoals Krijg Je Bijstand, die gratis hulp bieden bij het maken van bezwaar.
Het is belangrijk om te weten dat de kostendelersnorm niet automatisch van toepassing is in alle situaties. Als je denkt dat de norm niet correct is toegepast, kun je actie ondernemen om dit te corrigeren.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk onderdeel van de bijstandsregeling in Nederland. De norm beïnvloedt de hoogte van de uitkering die een persoon ontvangt, afhankelijk van het aantal volwassenen in het huishouden. De logica achter deze norm is dat woonkosten gedeeld kunnen worden, waardoor de uitkering per persoon kan worden verlaagd.
Er zijn echter ook uitzonderingen op de norm, bijvoorbeeld wanneer het betreft personen jonger dan 27 jaar of studenten. Daarnaast zijn er maatwerkmogelijkheden bij de toepassing van de norm, bijvoorbeeld bij mensen die uit detentie komen of bijgenoeg zijn met een instelling. In dergelijke gevallen kan de gemeente de norm niet strikt toepassen, maar op een flexibele manier aanpassen.
Het is belangrijk om te weten dat de kostendelersnorm niet altijd automatisch van toepassing is, en dat er mogelijkheden zijn om bezwaar te maken als je gelooft dat de norm ten onrechte is toegepast. Door de regels goed te begrijpen en de rechten van de betrokkene te kennen, kan het voorkomen dat de uitkering onterecht wordt verlaagd.