Inleiding
In de gemeente Haarlemmermeer, net als elders in Nederland, geldt een specifieke regelgeving rond de berekening van bijstandsuitkeringen. Een belangrijk element in deze berekening is de kostendelersnorm, die bepaalt hoe de uitkering wordt aangepast wanneer er kostendelende medebewoners aanwezig zijn in een huishouden. De kostendelersnorm wordt geregeld in artikel 22a van de Participatiewet en wordt beïnvloed door factoren zoals het aantal inwonenden, hun leeftijd, en of ze commerciale huurovereenkomsten hebben met de eigenaar of huurder van de woning.
Dit artikel biedt een gedetailleerde uitleg van de kostendelersnorm in Haarlemmermeer, inclusief de rekenmethode, voorbeelden, uitzonderingen, en de impact op de bijstandsuitkering. Het richt zich voornamelijk op de situatie zoals die is beschreven in de lokale regelgeving en beleidsdocumenten van de gemeente, en volgt de wettelijke voorwaarden van de Participatiewet en de Wet op de huurtoeslag.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een berekening die bepaalt hoeveel een persoon recht heeft op bijstand, afhankelijk van het aantal mensen met wie hij of zij een woning deelt. Deze norm wordt gebruikt wanneer een persoon kostendelende medebewoners heeft. Het is bedoeld om te voorkomen dat mensen onterecht profiteren van de bijstand, bijvoorbeeld door een woning te delen met anderen zonder dat de woningkosten daadwerkelijk worden gedeeld.
De berekening van de kostendelersnorm is geregeld in artikel 22a van de Participatiewet (Pw). Deze artikelen bepalen hoeveel procentuele aanspraak er is op de normale bijstanduitkering, afhankelijk van het aantal kostendelende inwonenden in de woning.
De kernformule voor de kostendelersnorm is:
Norm = 30% + 40% / A, waarbij A = het totaal aantal kostendelende medebewoners (inclusief de persoon zelf en eventueel zijn echtgenoot/echtgenote van 21 jaar of ouder).
De norm wordt vervolgens vermenigvuldigd met de gehuwdennorm van € 1.834,04 (per 1 januari 2024). Hieronder volgt een overzicht van de berekening per aantal inwonenden.
Kostendelersnorm per aantal inwonenden
| Totaal aantal kostendelende inwonenden (incl. persoon zelf) | Berekening | Kostendelersnorm (incl. vakantietoeslag) |
|---|---|---|
| 2 | 30% + 40%/2 = 50% | € 917,02 |
| 3 | 30% + 40%/3 = 43,33% | € 794,75 |
| 4 | 30% + 40%/4 = 40% | € 733,62 |
| 5 | 30% + 40%/5 = 38% | € 696,94 |
| enz. | … | … |
Deze berekening leidt tot een proportionele vermindering van de uitkering, afhankelijk van het aantal mensen in de woning. Hoe meer inwonenden, hoe lager de aanspraak per persoon.
Toepassing van de kostendelersnorm in de praktijk
De kostendelersnorm is alleen van toepassing als er kostendelende medebewoners aanwezig zijn. Dit betekent dat de inwonenden niet met elkaar in een gezamenlijke huishouding leven, noch met elkaar zijn getrouwd of in een geregistreerd partnerschap verkeren. Ook moeten zij geen bloedverwanten zijn in de eerste of tweede graad.
Voorwaarden voor kostendelende medebewoners
De volgende criteria zijn van toepassing om te bepalen of iemand als kostendelende medebewoner telt:
- Commerciale huurovereenkomst: Als een persoon een commerciale huurovereenkomst heeft met de eigenaar of huurder van de woning, telt deze persoon niet als kostendelende medebewoner.
- Leeftijdgrens: Personen jonger dan 21 jaar vallen niet onder de kostendelersnorm, ook niet als er personen van 27 jaar of ouder in de woning wonen.
- Studiebevoegdheid: Personen die een opleiding volgen die WSF-studiefinanciering of WTOS-tegemoetkoming toelaat, tellen niet als kostendelende medebewoner.
- Gezamenlijke huishouding: Als twee personen een gezamenlijke huishouding voeren, geldt de gehuwdennorm en is de kostendelersnorm niet van toepassing.
Voorbeelden uit de praktijk
Voorbeeld 1: Arnold en Erkan
Arnold (34) woont in één huis met zijn broer Erkan (32). Erkan verdient € 1.700 per maand en woont onder dezelfde dak. Er is geen sprake van een gezamenlijke huishouding. Arnold heeft een commerciële huurovereenkomst. In dit geval telt Erkan niet als kostendelende medebewoner, omdat Arnold een commerciële huurovereenkomst heeft.
Voorbeeld 2: Jip en drie vrienden
Jip (27) woont in een huis met drie vrienden (allen ouder dan 27 jaar). Alle vier hebben een commerciële huurovereenkomst met de huurbaas. De kostendelersnorm geldt niet, omdat de drie vrienden niet als kostendelende medebewoners worden gezien vanwege hun commerciële relatie.
Voorbeeld 3: Gerard en Anneke
Gerard en Anneke (beiden 36) wonen samen in een huurwoning met Marieke (30), die als kostendelende medebewoner telt. Voor Gerard en Anneke geldt elk een kostendelersnorm van 43,3% x € 1.834,04 = € 794,75. Hun gezamenlijke uitkering is daarmee € 1.589,50 per maand.
Uitzonderingen en beperkingen
De kostendelersnorm geldt niet voor bepaalde groepen of situaties. Dit zijn belangrijke uitzonderingen die beïnvloeden hoe de uitkering wordt berekend.
1. Jongeren onder de 21 jaar
Personen jonger dan 21 jaar vallen niet onder de kostendelersnorm, zelfs als zij samen wonen met personen van 27 jaar of ouder. Deze uitzondering is sinds 1 januari 2023 van kracht.
Voorbeeld: Jolinde (19)
Jolinde woont met haar tante Cora en oom Elvis (beiden 48). Ondanks het aanwezig zijn van oudere personen, geldt voor Jolinde de norm voor een alleenstaande jongere van 18 tot 21 jaar, namelijk € 316,94 per maand.
2. Personen met commerciële huurovereenkomst
Als een persoon een commerciale huurovereenkomst heeft met de eigenaar of huurder van de woning, telt deze persoon niet als kostendelende medebewoner.
Voorbeeld: Joop (36)
Joop woont in bij zijn oom Jos (57). Omdat Joop een commerciële huurovereenkomst heeft, telt Jos niet als kostendelende medebewoner.
3. Inwonende studenten
Personen die een opleiding volgen die WSF-studiefinanciering of WTOS-tegemoetkoming toelaat, tellen niet als kostendelende medebewoner.
Voorbeeld: Kees en Freek
Kees (26) en Freek (28) wonen samen met Christiaan (36). Beide personen volgen een opleiding die WSF-studiefinanciering toelaat. Zij tellen niet als kostendelende medebewoners. Christiaan ontvangt een kostendelersnorm van € 733,62 per maand.
4. Zorgbehoeftige inwonenden
Personen die zorgbehoeftig zijn, tellen wel als kostendelende medebewoner. Er zijn geen uitzonderingen op basis van zorgbehoeftigheid.
Voorbeeld: Henk en Elly
Henk en Elly wonen met hun zus Corry (zorgbehoeftig) en Donald (geen inkomen). Corry en Donald tellen beide als kostendelende medebewoners.
Impact op de bijstandsuitkering
De kostendelersnorm heeft een directe invloed op de hoogte van de bijstandsuitkering. Hoe meer kostendelende medebewoners er zijn, hoe lager de aanspraak per persoon. Dit is bedoeld om te voorkomen dat mensen onterecht profiteren van de bijstand door een woning te delen zonder dat de woningkosten daadwerkelijk worden gedeeld.
De bijstandsuitkering wordt berekend door de kostendelersnorm te vermenigvuldigen met de gehuwdennorm van € 1.834,04. Dit is het bedrag dat een persoon zou krijgen als hij of zij alleen woont, of als hij of zij getrouwd is met een partner van 21 jaar of ouder.
Voorbeeld: Karel
Karel (42) woont in een huis met zijn neefjes Rutger en Chiel (23 jaar) en Fred (32). Rutger en Chiel zijn jonger dan 27 en Fred heeft een commerciële huurovereenkomst. Geen van hen telt als kostendelende medebewoner. Karel ontvangt de normaal uitkering voor een alleenstaande van € 1.219,64 per maand.
Tijdelijke uitzonderingen voor vluchtelingen uit Oekraïne
De minister van Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen heeft gemeenten verzocht om de kostendelersnorm niet toe te passen op vluchtelingen uit Oekraïne die tijdelijk verblijven in Nederland. Deze uitzondering is tijdelijk van toepassing en wordt periodiek geëvalueerd, afhankelijk van de situatie in Oekraïne.
Conclusie
De kostendelersnorm is een belangrijk instrument in de berekening van bijstandsuitkeringen in Haarlemmermeer. Het houdt rekening met het feit dat woningen vaak met meerdere personen worden gedeeld, maar niet per se ook de kosten. De norm wordt berekend aan de hand van het aantal kostendelende inwonenden en vermindert de uitkering proportioneel.
De toepassing van de kostendelersnorm hangt af van verschillende factoren, zoals het bestaan van commerciële huurovereenkomsten, leeftijd van de inwonenden, en of zij in een gezamenlijke huishouding wonen. Er zijn ook uitzonderingen voor jongeren onder de 21 jaar, inwonende studenten, en commerciële huurovereenkomsten.
Het is belangrijk dat zowel cliënten als gemeenteambtenaren goed begrijpen hoe de kostendelersnorm werkt, om te voorkomen dat mensen onterecht profiteren van de bijstand of dat uitkeringen onterecht worden verminderd.