Bij het onderhouden van een gezamenlijk huishouden in Nederland, bijvoorbeeld om mantelzorg te kunnen geven of ontvangen, kunnen er gevolgen zijn voor de hoogte van de uitkeringen. De kostendelersnorm speelt hierin een belangrijke rol, met name voor personen die recht hebben op uitkeringen zoals de Algemene Nabestaandenwet (ANW), de Aanvullende Inkomens Ouderen (AIO-aanvulling), en andere sociale uitkeringen. Deze norm betekent dat de uitkering wordt aangepast op basis van het aantal volwassenen die in hetzelfde huishouden wonen.
Deze artikel behandelt in detail hoe de kostendelersnorm werkt, welke regels er gelden bij de ANW, wie er mee telt als kostendeler, en wat de gevolgen zijn voor mantelzorgers die inwonen bij een zorgvrager. Bovendien wordt ingegaan op de uitzonderingen en de kritiek op deze regeling. Het doel is om een duidelijk en informatief overzicht te geven van de praktische toepassing van de kostendelersnorm in combinatie met de ANW.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regeling die ervoor zorgt dat uitkeringen worden aangepast op basis van het aantal volwassenen in hetzelfde huishouden. De reden achter deze norm is dat men bij een gezamenlijk huishouden de woon- en levensonderhoudskosten kan delen. Hoe meer volwassenen in een woning wonen, hoe lager de uitkering. De kostendelersnorm is een onderdeel van meerdere wetsvoorschriften, waaronder de Participatiewet en de Toeslagenwet.
Volgens de regeling geldt deze norm voor volwassenen van 27 jaar of ouder, sinds 1 januari 2023. Jongeren tot 27 jaar of die een opleiding volgen (zoals Wto, BBL of met studiefinanciering) tellen niet mee. Ook kamerhuurders die commerciële huurovereenkomsten hebben en geen naaste familie zijn, worden meestal niet als kostendeler gerekend.
Kostendelersnorm en ANW: Hoe werkt het?
De Algemene Nabestaandenwet (ANW) zorgt ervoor dat nabestaanden financiële ondersteuning krijgen na het overlijden van een partner. De hoogte van de ANW-uitkering kan worden beïnvloed door de kostendelersnorm. Dit betekent dat als de nabestaande in een huishouden woont met één of meer volwassenen, de uitkering wordt aangepast.
De toepassing van de kostendelersnorm op de ANW-uitkering is geregeld in artikel 17, vijfde lid van de ANW. Volgens deze regel heeft een nabestaande die in een huishouden woont met één of meerdere personen, recht op een nabestaandenuitkering van 50% van het netto-minimumloon. Echter, deze regel geldt alleen als de nabestaande een gezamenlijke huishouding voert of gaat voeren. Als dit niet het geval is, is er geen recht op de nabestaandenuitkering.
Het is belangrijk om te weten dat de kostendelersnorm ook geldt voor andere uitkeringen, zoals:
- AIO-aanvulling (Aanvullende Inkomens Ouderen)
- Bijstandsuitkering onder de Participatiewet
- Uitkering oudere werklozen (IOAW, IOW, IOAZ)
- Toeslagenwet, die het inkomen aanvult tot het sociaal minimum voor bepaalde uitkeringsgerechtigden
Kostendelersnorm en huishouden
De toepassing van de kostendelersnorm hangt af van het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder dat in hetzelfde huishouden woont. Hoe meer personen in de woning wonen, hoe lager de uitkering. De reden hiervoor is dat de gemeente aannemt dat een gezamenlijk huishouden de woonkosten en levensonderhoudskosten deelt. Dit betekent dat de uitkering wordt verminderd met een bepaald percentage, afhankelijk van het aantal kostendelende personen.
De volgende tabel geeft een overzicht van de percentages die worden toegepast bij de kostendelersnorm:
| Aantal volwassenen in huishouden | Uitkering per persoon (percentage van norm) | Totale uitkering (als alle personen uitkering ontvangen) |
|---|---|---|
| 1 | 70% | 70% |
| 2 | 50% | 100% |
| 3 | 43,33% | 130% |
| 4 | 40% | 160% |
| 5 | 38% | 190% |
Deze percentages gelden voor huishoudens met uitkeringen zoals bijstand, en ze worden berekend op basis van de bijstandsnorm per persoon. Deze regel is ook van toepassing op huishoudens met meer dan vijf personen.
Mantelzorg en kostendelersnorm
De kostendelersnorm kan een aanzienlijke impact hebben op mantelzorgers die inwonen bij een zorgvrager. Omdat mantelzorg vaak gepaard gaat met een gezamenlijk huishouden, kan de uitkering van de mantelzorger worden verminderd. Dit geldt met name voor mantelzorgers die recht hebben op uitkeringen zoals de AOW, AIO-aanvulling, of bijstandsuitkering.
Bijvoorbeeld: een mantelzorger die AOW en AIO-aanvulling ontvangt, die inwoont bij een kind of andere familielid om zorg te kunnen geven, kan zijn uitkering zien dalen. De reden hiervoor is dat de mantelzorger als een kostendeler wordt gezien, aangezien hij of zij in hetzelfde huishouden woont als een volwassene. Dit betekent dat de uitkeringen worden aangepast volgens de kostendelersnorm.
In de praktijk kan dit leiden tot een vermindering van de AOW-uitkering of AIO-aanvulling, afhankelijk van het aantal kostendelende personen. Bovendien kunnen ook andere uitkeringen, zoals de huurtoeslag of zorgtoeslag, worden verminderd, omdat de gemeente aannemt dat de mantelzorger de levensonderhoudskosten deelt met de zorgvrager.
Kritiek op de kostendelersnorm bij mantelzorg
De kostendelersnorm heeft op kritiek gestoten, met name van mantelzorgorganisaties. Organisaties zoals MantelzorgNL zien de regeling als een aanhoudende uitdaging voor mantelzorgers, omdat het financieel lastiger wordt om mantelzorg te kunnen geven of ontvangen. Volgens deze organisaties is mantelzorg een maatschappelijke plicht en een waardering van dit werk zou moeten gaan gepaard met een financiële ondersteuning, in plaats van een vermindering.
Er zijn ook stemmen voor het invoeren van uitzonderingen op de kostendelersnorm voor mantelzorgers. De mantelzorgboete, een voorgestelde regeling die in 2014 is teruggedraaid, was bedoeld om mantelzorgers te beschermen tegen het effect van de kostendelersnorm. Deze regeling zou ervoor zorgen dat mantelzorgers die inwonen bij een familielid geen vermindering zouden ondervinden. Echter, deze regeling is nooit doorgevoerd.
Welke personen tellen mee als kostendeler?
Het is belangrijk om te weten dat niet alle personen in een huishouden mee telt bij de kostendelersnorm. De volgende personen tellen niet mee:
- Personen jonger dan 27 jaar.
- Studenten die een studie volgen waarvoor studiefinanciering is toegestaan.
- Leerlingen die de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) volgen.
- Partner van de uitkeringsgerechtigde.
- Kamerhuurders of kostgangers, die geen naaste familie zijn en die commerciële huurovereenkomsten hebben.
De volgende personen tellen wel mee als kostendeler:
- Volwassenen van 27 jaar of ouder, die geen studie volgen met studiefinanciering, BBL of Wto.
- Familieleden van 27 jaar of ouder, die een zakelijke huurovereenkomst hebben met de uitkeringsgerechtigde.
Praktijkvoorbeeld
Stel dat iemand AOW ontvangt en een AIO-aanvulling. Deze persoon woont in een huishouden met twee volwassenen van 27 jaar of ouder. Dan is er sprake van drie kostendelende personen in het huishouden. Volgens de kostendelersnorm is de uitkering per persoon 43,33% van de norm. Dit betekent dat zowel de AOW als de AIO-aanvulling kunnen worden verminderd.
Buiten de AOW en AIO-aanvulling kunnen ook andere uitkeringen zoals de huurtoeslag of zorgtoeslag worden verminderd. Dit geldt met name voor mantelzorgers die inwonen bij een zorgvrager.
Uitzonderingen op de kostendelersnorm
Er zijn bepaalde uitzonderingen waarbij de kostendelersnorm niet van toepassing is. Deze uitzonderingen zijn belangrijk om te weten, omdat ze kunnen leiden tot een hogere uitkering of voorkomen dat er sprake is van een vermindering.
Een belangrijke uitzondering is dat de AOW-uitkering niet onder de kostendelersnorm valt. Dit betekent dat mantelzorgers die AOW ontvangen en inwonen bij een zorgvrager, niet worden gekort op hun AOW-uitkering. Dit is een belangrijk verschil met andere uitkeringen zoals AIO-aanvulling, bijstandsuitkering of toeslagen.
Daarnaast telt een partner niet mee als kostendeler. Dit betekent dat als iemand een huishouden voert met een partner, deze persoon niet als kostendeler wordt gezien. De kostendelersnorm geldt dus alleen voor huishoudens met meerdere volwassenen die geen partner zijn.
Een andere uitzondering is dat kamerhuurders of kostgangers die commerciële huurovereenkomsten hebben en geen naaste familie zijn, meestal niet als kostendeler worden gezien. Dit geldt alleen als de huurovereenkomst commercieel is en geen band van naaste familie bestaat.
Gevolgen voor mantelzorgers en zorgvragers
De kostendelersnorm kan een aanzienlijke impact hebben op mantelzorgers die inwonen bij een zorgvrager. Omdat mantelzorg vaak gepaard gaat met een gezamenlijk huishouden, kan de uitkering van de mantelzorger worden verminderd. Dit geldt met name voor mantelzorgers die recht hebben op uitkeringen zoals de AOW, AIO-aanvulling, of bijstandsuitkering.
Bijvoorbeeld: een mantelzorger die AOW en AIO-aanvulling ontvangt, die inwoont bij een kind of andere familielid om zorg te kunnen geven, kan zijn uitkering zien dalen. De reden hiervoor is dat de mantelzorger als een kostendeler wordt gezien, aangezien hij of zij in hetzelfde huishouden woont als een volwassene. Dit betekent dat de uitkeringen worden aangepast volgens de kostendelersnorm.
In de praktijk kan dit leiden tot een vermindering van de AOW-uitkering of AIO-aanvulling, afhankelijk van het aantal kostendelende personen. Bovendien kunnen ook andere uitkeringen, zoals de huurtoeslag of zorgtoeslag, worden verminderd, omdat de gemeente aannemt dat de mantelzorger de levensonderhoudskosten deelt met de zorgvrager.
Samenvatting
De kostendelersnorm heeft een directe invloed op de hoogte van uitkeringen zoals de ANW, AIO-aanvulling, bijstandsuitkering, en toeslagen. Deze norm betekent dat de uitkering wordt aangepast op basis van het aantal volwassenen in het huishouden. Hoe meer personen van 27 jaar of ouder in een woning wonen, hoe lager de uitkering.
De kostendelersnorm is een onderdeel van wetsvoorschriften zoals de Participatiewet en de Toeslagenwet. De toepassing van deze norm hangt af van het aantal volwassenen in het huishouden. Niet alle personen tellen mee als kostendeler, zoals jongeren, studenten, partner of commerciële kamerhuurders. Wel tellen volwassenen van 27 jaar of ouder, die geen studie volgen of geen commerciële huurovereenkomst hebben.
Voor mantelzorgers kan de kostendelersnorm een aanzienlijke impact hebben, aangezien het financieel lastiger kan worden om mantelzorg te geven of te ontvangen. Kritiek op de regeling komt met name van mantelzorgorganisaties, die stellen dat mantelzorg een maatschappelijke plicht is en dat mantelzorgers daarom moeten worden beschermde tegen vermindering van hun uitkeringen. Echter, uitzonderingen zoals de AOW-uitkering en partner zijn belangrijk om te weten, omdat ze kunnen leiden tot een hogere uitkering of voorkomen dat er sprake is van een vermindering.