De kostendelersnorm is een belangrijke regel binnen de Nederlandse bijstandsregeling. Deze norm beïnvloedt de hoogte van de bijstandsuitkering wanneer meerdere volwassen personen in één huishouden wonen. Hoe meer volwassenen er wonen, hoe lager de uitkering per persoon. Deze artikel geeft een gedetailleerde uitleg over hoe de kostendelersnorm werkt, welke percentages gelden, en welke uitzonderingen er zijn. Hierbij is uitsluitend gebruik gemaakt van informatie uit betrouwbare bronnen zoals gemeentelijke websites en overheidsdocumenten.
Wat is de kostendelersnorm?
De kostendelersnorm is een regel die wordt toegepast door de gemeente bij het berekenen van de bijstandsuitkering. Als een persoon in een meerpersoonshuishouden woont, wordt de bijstanduitkering per persoon lager berekend. De reden hiervoor is dat de woonlasten (zoals huur of hypotheek, energiekosten en eventuele huishoudelijke kosten) worden gedeeld over meerdere personen. De gemeente gaat ervan uit dat deze deling leidt tot lagere kosten per persoon.
De kostendelersnorm geldt alleen voor volwassenen van 27 jaar of ouder. Jongeren onder de 27, studenten en bepaalde andere groepen zijn uitgezonderd. De hoogte van de uitkering hangt af van het aantal kostendelers in het huishouden. Hoe meer kostendelers, hoe lager het percentage van de bijstandsnorm per persoon.
Hoe werkt de kostendelersnorm?
De werking van de kostendelersnorm is gebaseerd op het aantal volwassenen in het huishouden. Voor elke combinatie van personen geldt een specifiek percentage dat wordt toegepast op de standaard bijstandsnorm. Deze norm is gebaseerd op de bijstandsuitkering voor een enkelvoudig huishouden. Voor 2026 is de standaard bijstanduitkering per persoon 70% van de normaal gesproken geldende bijstandsnorm.
De percentages die gelden voor verschillende huishoudtypes zijn als volgt:
- 1 persoon: 70% van de bijstandsnorm
- 2 personen: 50% van de bijstandsnorm per persoon
- 3 personen: 43,33% van de bijstandsnorm per persoon
- 4 personen: 40% van de bijstandsnorm per persoon
- 5 personen: 38% van de bijstandsnorm per persoon
- 6 personen: 36,67% van de bijstandsnorm per persoon
Deze percentages worden toegepast op de standaard bijstanduitkering voor een enkele persoon. Zoals aangegeven in de bronnen, wordt de uitkering per persoon lager naarmate het aantal volwassen personen in het huishouden stijgt. Het totale bedrag dat het huishouden ontvangt, kan daardoor variëren.
Voorbeeldberekening
Als voorbeeld nemen we een huishouden van vier personen, waarvan drie van hen recht hebben op bijstand. De standaard bijstanduitkering in 2026 bedraagt € 2.002,13 per maand (bron 2). Voor een enkele persoon is dat 70% van deze uitkering, wat gelijk is aan € 1.401,49 per maand.
In een vierpersoonshuishouden ontvangt elke persoon slechts 40% van deze uitkering. Dat betekent:
- € 1.401,49 × 0,40 = € 560,59 per persoon
- € 560,59 × 3 = € 1.681,77 totaal
Het totaalbedrag dat het huishouden ontvangt is dus € 1.681,77 per maand. Dit is minder dan de standaarduitkering die een enkelvoudig huishouden zou ontvangen. De gemeente stelt dit op basis van de veronderstelling dat de woonlasten worden gedeeld en dat iedere persoon dus minder uitkering nodig heeft.
Welke personen tellen mee als kostendelers?
Niet iedereen die in het huishouden woont, telt mee als kostendeler. De kostendelersnorm geldt alleen voor volwassenen van 27 jaar of ouder. De volgende groepen zijn uitgezonderd:
- Jongeren jonger dan 21 jaar
- Studenten die een studie volgen die recht geeft op studiefinanciering (zoals de Wet Studentenfinanciering 2000)
- Leerlingen die de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) volgen
- Meerderjarige leerlingen die onderwijs volgen dat recht geeft op de Wet Tegemoetkoming Onderwijskosten Schoolgaande Kinderen (WTOs)
- Kamerhuurders en kostgangers die een normale (commerciële) prijs betalen voor hun kamer of huur en inwoning
- Verhuurders of kostgevers die een zakelijke of commerciële relatie hebben met hun huurders of kostgangers
Deze uitzonderingen zijn duidelijk aangegeven in de bronnen. Het is belangrijk om te weten dat het inkomen of vermogen van deze personen niet meegerekend wordt voor de berekening van de bijstanduitkering. Alleen het aantal volwassenen van 27 jaar of ouder bepaalt de hoogte van de uitkering.
Het invloed van het inkomen
Hoewel het aantal kostendelers het meest bepalend is voor de hoogte van de uitkering, speelt ook het inkomen van de persoon een rol. De gemeente kijkt naar het eigen inkomen van de persoon om te bepalen hoeveel uitkering nodig is. Het inkomen van huisgenoten die niet als kostendeler tellen (zoals studenten of jongeren jonger dan 27), wordt niet meegerekend.
Bij het berekenen van de uitkering wordt het inkomen en vermogen van de persoon vergeleken met de normale leefkosten. Als het inkomen hoger is dan de leefkosten, wordt de uitkering verlaagd. Als het inkomen lager is, kan er uitkering worden toegekend.
Het is belangrijk om te weten dat de kostendelersnorm geen invloed heeft op het inkomen of vermogen van de persoon. Alleen het aantal volwassenen in het huishouden bepaalt de hoogte van de uitkering. Dit maakt de regel transparant en eenvoudig in te passen in de berekening.
Tijdelijke vrijstelling en overgangsfase
In sommige gevallen kan een tijdelijke vrijstelling van de kostendelersnorm worden verleend. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als iemand in een noodsituatie terechtkomt en tijdelijk in het huishouden opgenomen wordt. In dergelijke gevallen kan de gemeente kiezen om de kostendelersnorm niet toe te passen. Dit vereist echter een evaluatie van de situatie en een beslissing van de gemeente.
Daarnaast is de kostendelersnorm momenteel in een overgangsfase. Vanaf 2019 is de norm 50% van het minimumloon. Deze verandering geldt ongeacht het aantal kostendelers. Dit betekent dat de uitkering per persoon iets hoger is dan voorheen. Deze aanpassing is bedoeld om rekening te houden met de stijgende leefkosten en om de uitkering realistischer te maken.
Kostendelersnorm en andere uitkeringsregelingen
De kostendelersnorm geldt niet alleen voor bijstanduitkeringen, maar ook voor andere sociale uitkeringsregelingen. Onder meer voor mensen die een IOAW- of IOAZ-uitkering ontvangen, geldt de kostendelersnorm. Deze regels zijn vergelijkbaar met de regels voor bijstanduitkeringen. De enige verschil is dat de uitkeringsbedragen anders zijn.
De IOAW-uitkering is bedoeld voor oudere of gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers, terwijl de IOAZ-uitkering gericht is op oudere of gedeeltelijk arbeidsongeschikte zelfstandigen. In beide gevallen gelden dezelfde percentages voor de kostendelersnorm als bij de bijstanduitkering.
Praktische toepassing
Het toepassen van de kostendelersnorm in de praktijk vereist een duidelijke indeling van wie in het huishouden woont en wie als kostendeler telt. De gemeente kan deze informatie opvragen en beoordelen of het aantal kostendelers correct is. Het is belangrijk om deze informatie accuraat en tijdig door te geven om eventuele fouten in de uitkering te voorkomen.
Ook het huurbedrag speelt een rol in de toepassing van de kostendelersnorm. In Rotterdam bijvoorbeeld geldt een commerciële huurprijs vanaf € 391,16 per maand. Als de huurprijs lager is, beoordeelt de gemeente per geval of de huurprijs commercieel is. Dit heeft invloed op de hoogte van de uitkering, omdat de gemeente ervan uitgaat dat lagere huurprijzen leiden tot lagere woonlasten.
Invloed van de kostendelersnorm op het huishouden
De kostendelersnorm heeft een directe invloed op de hoogte van de bijstanduitkering. In huishoudens met meerdere volwassenen kan de uitkering aanzienlijk lager zijn dan in een huishouden met één persoon. Dit kan leiden tot situaties waarin personen met bijstand minder geld beschikbaar hebben voor levensonderhoud, afhankelijk van de omstandigheden.
Het is daarom belangrijk om de regels goed te begrijpen en eventuele veranderingen in het huishouden (zoals het opnemen van een nieuwe huisgenoot) op tijd aan te melden bij de gemeente. Dit zorgt ervoor dat de uitkering correct wordt berekend en aangepast aan de nieuwe situatie.
Uitzonderingen en uitleg
Niet iedere situatie past binnen de standaardregels van de kostendelersnorm. De gemeente kan in bepaalde gevallen afwijken van de norm, zoals bij tijdelijke opname van een persoon in het huishouden of bij het wonen in een speciale situatie (zoals een tijdelijke opvang). In dergelijke gevallen is het verstandig om contact op te nemen met de gemeente om te bespreken of een afwijkende berekening mogelijk is.
Daarnaast is het belangrijk om te weten dat de kostendelersnorm geen invloed heeft op andere regelingen, zoals huurtoeslagen of andere sociale uitkeringen. Deze regelingen hebben hun eigen bepalingen en berekeningsmethoden, die los staan van de kostendelersnorm.
Samenvatting
De kostendelersnorm is een belangrijke regel binnen de Nederlandse bijstandsregeling. Deze norm zorgt ervoor dat de bijstanduitkering per persoon lager is wanneer meerdere volwassenen in een huishouden wonen. Het aantal kostendelers bepaalt de hoogte van de uitkering, aangevuld met specifieke percentages per huishoudtype. Deze percentages zijn gebaseerd op het idee dat woonlasten worden gedeeld, wat leidt tot lagere kosten per persoon.
De norm geldt alleen voor volwassenen van 27 jaar of ouder. Jongeren onder de 27, studenten en bepaalde andere groepen zijn uitgezonderd. De berekening van de uitkering is gebaseerd op de standaard bijstanduitkering voor één persoon, vermenigvuldigd met het percentage dat geldt voor het huishoudtype. Het inkomen en vermogen van de persoon spelen een rol in de berekening, maar het inkomen van huisgenoten wordt niet meegerekend.
De kostendelersnorm heeft een directe invloed op de hoogte van de uitkering en is daarom van groot belang voor personen die in bijstand zijn. Het is belangrijk om de regels goed te begrijpen en eventuele veranderingen in het huishouden op tijd aan te melden bij de gemeente. In bepaalde gevallen kan een tijdelijke vrijstelling worden verleend, bijvoorbeeld bij tijdelijke opname van een persoon in het huishouden.
De kostendelersnorm is momenteel in een overgangsfase, waarbij de uitkeringsbedragen iets zijn aangepast. Deze regel is onderdeel van een bredere aanpassing van de sociale voorzieningen om rekening te houden met de stijgende leefkosten en de situatie van personen die in bijstand zijn.